Tilki olmak mı Yoksa Kirpi Olmak mı?

Bugün sizlere ilk bakışta bir çocuk hikâyesi gibi dursa da, aslında iş dünyasında, pazarda ve kariyer yolculuğumuzda çok derin anlamlar taşıyan “Kirpi ve Tilki” hikayesinden ve bunun üzerine inşa edilen Kirpi Metodundan bahsetmek istiyorum. Bu kavram, büyük şirketler üzerinde yapılan kapsamlı araştırmalara, kitaplara ve gerçek başarı hikayelerine konu olmuş durumda. Özellikle Jim Collins’in Good to Great kitabındaki analizler, bu konuyu hayatımıza uyarlamak için harika bir çerçeve sunuyor.

Bu arada yaptığım yayınları beğeniyor ve yeni yayınları kaçırmak istemiyorsanız dinlediğiniz platformlardan abone olarak tüm yayınlara anında ulaşabilir veya [patreon] üzerinden bana destek olabilirsiniz.

---

Kirpi ve Tilki Hikayesi Nereden Geliyor?

Kirpi ve tilki kavramı ilk olarak Isaiah Berlin tarafından ortaya konuyor. Peki bu hikâyenin temeli ne?

Tilkiye baktığımızda onu her zaman “uyanık”, kurnaz ve çok yönlü bir hayvan olarak biliyoruz.

Tilki:

• Gözlem yapabiliyor,
• Saklanabiliyor,
• Farklı saldırı taktikleri geliştirebiliyor,
• Birçok özelliği aynı anda taşıyor.

Yani tilki, pek çok şeyi bilen, çok yönlü ama dağınık bir karakter gibi düşünebiliriz.

Öte yandan kirpiye baktığımızda tam tersi bir profil görüyoruz. Kirpi:

• Çok basit bir hayvan,
• Yavaş hareket ediyor,
• Öyle karmaşık saldırı taktikleri yok,
• Zıplamalar, atlamalar, akrobatik yetenekler yok,
• Tek bir şeyi çok ama çok iyi yapıyor.

Bir saldırı olduğunda kirpi hemen içe kapanıyor, tüm dikenlerini dışarı doğru dikleştiriyor ve kendini ulaşılmaz bir hale getiriyor. Bu kadar basit bir savunma mekanizmasıyla, tilki dahil hiçbir hayvan ona rahatça saldıramıyor, onu av haline getiremiyor.

İşte buradaki kritik nokta şu:

Tilki birçok şey biliyor, kirpi ise tek ama çok önemli bir şeyi mükemmel yapıyor.

---

Kirpi Olmak ile Tilki Olmak Arasındaki Bağ

Berlin’in bu metaforu daha sonra pek çok alana, özellikle de iş dünyasına uyarlanıyor. İnsanlar ve şirketler de tıpkı hayvanlar gibi iki gruba ayrılıyor:

• Tilki tipi: Aynı anda çok fazla şey yapmaya çalışan, farklı alanlara dağılan, birçok özellikle uğraşan kişiler/şirketler.
• Kirpi tipi: Tek bir konuya odaklanıp, o konuda dünyadaki en iyilerden biri olmayı başaran kişiler/şirketler.

Örneğin, Albert Einstein bu bakış açısında bir “kirpi” olarak tanımlanıyor. Çünkü Einstein yüzlerce farklı alana dağılmıyor; tek bir alana, fizik ve özellikle görelilik kuramı üzerine yoğunlaşıyor. Yani:

• Bir işi yapıyor,
• O işe inanılmaz tutku duyuyor,
• O alanda dünyayı değiştirecek kadar derinleşiyor.

Dünyadaki büyük başarı hikayelerine baktığımızda, çoğunda bu kirpi bakış açısını görebiliyoruz.

---

Good to Great ve Kirpi Metodu

Bugün anlattığım kavram, Jim Collins’in Good to Great (İyiden Mükemmele) kitabında çok detaylı bir şekilde ele alınıyor. Collins ve ekibi, uzun yıllar boyunca pek çok büyük şirketi inceleyip, bazı firmaların “iyi” seviyeden “mükemmel” seviyeye nasıl geçtiğini araştırıyor.

Bu araştırmanın merkezinde de Kirpi Metodu dediği bir yaklaşım var.

Ben de bu kitabı okurken sürekli notlar çıkarıyorum ve bu notlara düzenli olarak tekrar dönüyorum. Çünkü içindeki bazı bölümler, özellikle kirpi metodu, hem bireysel kariyerimiz hem de küçük işletmelerimiz için inanılmaz ilham verici.

---

Walgreens Örneği: Basit Bir Stratejiyle Devleri Geçmek

Kitapta anlatılan en etkileyici örneklerden biri, Amerika’daki Walgreens şirketi.

Walgreens, temelde bir eczane zinciri. Ama aynı zamanda içinde market tarzı ürünlerin de satıldığı bir mağaza konsepti. 1975 ile 2000 yılları arasında bu şirkette inanılmaz bir dönüşüm yaşanıyor.

Araştırmalar şunu gösteriyor:

Bu 25 yıllık süreçte Walgreens, Amerika’daki pek çok dev firmayı, örneğin:

• Intel
• General Electric
• Coca-Cola

gibi şirketleri piyasa değerinde 15 kat fazla getiriyi yakalayarak geride bırakıyor. Yani borsada, toplam değer artışı olarak bu şirketleri ezip geçmiş durumda.

Bu, doğal olarak çok büyük bir ilgi uyandırıyor ve araştırmacılar, yöneticiler, analistler hep aynı soruyu soruyor:

“Walgreens gibi basit görünen bir firma, nasıl oluyor da böyle dev şirketleri geride bırakıyor?”

Cevap şaşırtıcı derecede basit ama bir o kadar da güçlü:

Walgreens tek bir şeye odaklanıyor ve bütün stratejisini bunun üzerine kuruyor.

Yaptıkları şey şu:

Sadece ve sadece en fazla ziyaret edilecek lokasyonlara mağaza açmak.

Şirketin sahipleri ve yöneticileri şunu söylüyor:

Eğer açtıkları bir mağaza:

• Yeterince ziyaretçi almıyorsa,
• Bulunduğu lokasyon “mükemmel” değilse,

o mağazayı milyarlarca dolar zarar edecek olsalar bile hiç düşünmeden kapatıyorlar.

Öte yandan, çok ziyaretçi alan bölgelerde inanılmaz agresif bir şekilde mağaza açıyorlar. Örneğin San Francisco’da, bir millik bir çemberin içinde tam 9 tane Walgreens mağazası açılıyor. Çünkü bu lokasyonların her biri en fazla ziyaret edilecek yerler olarak belirleniyor.

Stratejileri çok basit:

• En çok ziyaret edilen lokasyonlarda ol,
• İşlemeyen lokasyonları kapat,
• Tüm enerji ve yatırımı sadece işe yarayan modele akıt.

Ve CEO’ya sorduklarında aldığı cevap çok net:

“Biz aslında çok basit bir iş yapıyoruz. Sadece bir yöntemi benimsedik ve ne olursa olsun bütün enerjimizi buna adadık.”

İşte bu, tam anlamıyla kirpi yaklaşımı.

Karmaşık gibi görünen bir dünyada, tek bir şeyi çok iyi yapmaya odaklanmak.

---

Kirpi Metodunun Üç Temel Kümelenmesi

Jim Collins, kirpi metodunu üç ana kümenin kesişimiyle açıklıyor. Yani bir tür Venn diyagramı gibi düşünebilirsiniz. Bu üç kümenin kesiştiği yer, hem bireysel hem kurumsal anlamda “zirve başarı noktası”.

Bu üç temel soru şöyle:

1. Neye tutkuyla bağlısınız?
2. Dünyada hangi konuda gerçekten en iyilerden biri olabilirsiniz?
3. Bu iş modeli, ekonomik olarak size sürdürülebilir para kazandırıyor mu?

Bu soruların her biri bir “küme” gibi. Sadece birine sahip olmak yetmiyor; üçü kesiştiğinde gerçek anlamda kirpi metodu ortaya çıkıyor.

---

1. Tutku: Onsuz Uzun Yolculuk Olmuyor

Kirpi olan kişi ve şirketlere baktığınızda gördüğünüz ilk ortak özellik:

Yaptıkları işe inanılmaz bir tutkuyla bağlılar.

Eğer yaptığınız işe tutkuyla bağlı değilseniz, uzun vadede iki şey oluyor:

• Ya siz bir gün o işi bırakıyorsunuz,
• Ya da o iş bir noktada sizi bırakıyor.

Tutku olmayan bir şeyi:

• Yıllarca,
• Bir ömür boyu,
• Zorluklara rağmen

sürdürmek gerçekten çok zor. Para kazansanız bile zor. O yüzden kirpi metodunun ilk şartı, gerçekten içten gelen bir tutkuya sahip olmak.

---

2. Dünyadaki En İyilerden Biri Olabilmek

İkinci küme ise şu soruyla geliyor:

“Bu işte dünyadaki en iyilerden biri olabilir miyim?”

Bu, belki de dünyanın en değerli sorularından biri.

Bugün insanlar her şeyin “en iyisini” arıyor. Bir restorana gitmeden önce Google Maps, Yelp, yorumlar… İlk 2–3 sonucu tercih ediyoruz. 8. sıradaki yere çoğu zaman gitmiyoruz.

İnternetten bir ürün alırken:

• Yorum olmayan,
• Kimsenin deneyim paylaşmadığı,
• Puanı olmayan

bir ürünü almak istemiyoruz. Belki ürün harika ama “en iyi” gibi görünmüyor.

Bu yüzden:

• Eğer yaptığınız işte gerçekten çok çok iyi değilseniz,
• O alanda göze çarpan bir yetkinlik ortaya koymuyorsanız,

kirpi metodunun ikinci şartı eksik kalıyor. Bununla ilgili Seth Godin’in The Dip adlı kitabı, “vazgeçmenin ne kadar güçlü olabileceği”nden bahseder. Çünkü herkes her şeyi yapmaya çalışırken, gerçekten bir alanda en iyi olmak çok daha değerli hale geliyor.

---

3. Ekonomik Motor: Bu İşten Para Kazanabiliyor musunuz?

Üçüncü küme ise çoğu zaman romantik bakış açısında ihmal edilen ama hayatın gerçeği olan bir noktaya geliyor:

“Bu iş modelinden para kazanabiliyor musunuz?”

Evet, tutkunuz olabilir.

Evet, bir konuda çok iyi olabilirsiniz.

Ama para kazanamıyorsanız, bu sadece hobi olarak kalıyor.

Kirpi metodunda aranan başarı ise:

• Tutkunuzun olduğu,
• Çok iyi olduğunuz,
• Ve aynı zamanda para kazanabildiğiniz bir alanı bulmak.

Yani yaptığınız işi sadece sevmek yetmiyor; onu bir gelir modeline dönüştürebilmeniz, birilerine değer sunup bunun karşılığında ekonomik geri dönüş alabilmeniz gerekiyor.

---

Kümelerin Farklı Kesişimleri: Hobi, İş, Hayal

Bu üç küme farklı şekillerde de kesişebiliyor ve her kesişim farklı bir anlam taşıyor:

• Tutku + Yetenek, Para yoksa → Hobi Bir işi inanılmaz seviyorsunuz, çok da iyisiniz ama bundan para kazanmıyorsanız bu sadece hobi olarak kalıyor.
• Yetenek + Para, Tutku yoksa → Sadece İş Bir işte çok iyisiniz, iyi de para kazanıyorsunuz ama tutkunuz yok. Bu durumda hayatınızda “iyi bir işiniz” var ama sizi ateşleyen bir şey yok. Uzun vadede yorgunluk ve anlamsızlık hissi getirebiliyor.
• Tutku + Para, Yetenek yoksa → Hayal Bir şeye çok tutku duyuyorsunuz ve belki bir şekilde gelir de elde ediyorsunuz ama gerçekten iyi değilseniz, sürdürülebilir değil. Bu durum çoğu zaman hayal kırıklığına dönüşebiliyor.

---

Üçünün Kesiştiği Yer: Kirpi Noktanız

Ve asıl kritik yer şu:

Tutku + Yetenek + Ekonomik Getiri

• O işe deliler gibi tutkuyla bağlısınız,
• O işte piyasadaki çoğu kişiden daha iyisiniz,
• Ve bu işi para kazandığınız bir modele dönüştürebiliyorsunuz.

İşte bu üçlü kesişim, Kirpi Metodu’nun tam uygulandığı nokta.

Steve Jobs, Einstein, Warren Buffett gibi isimlere, ya da Wells Fargo, Gillette gibi firmalara baktığınızda bu üç şeyin kesiştiğini görüyorsunuz:

• Yaptıkları işe inanılmaz tutkuyla bağlılar,
• Yaptıkları işte dünyanın en iyileri,
• Ve yaptıkları işi gelir üreten bir sisteme dönüştürebilmişler.

Bu nedenle yaşları ne olursa olsun çalışmaya devam ediyor, üretmeye devam ediyorlar.

Çünkü bu üçlü kesişim, insana öyle bir tatmin veriyor ki, o işi bırakmak istemiyorsunuz.

---

Kendi Kirpi Metodunu Bulmak

Bu yayınla aslında şunu yapmak istedim:

Sadece milyar dolarlık şirketlerin yöneticileri için değil, kendi küçük işletmesini kuran, ufak bir girişim başlatan, kendi kariyer yolunu çizmeye çalışan herkes için bu soruları gündeme getirmek.

Kendi kendinize şunları sorabilirsiniz:

• Gerçekten ne yaparken zamanın nasıl geçtiğini unutuyorum?
• Hangi konuda insanlar benden fikir, yardım, destek istiyor?
• Hangi alanda, eğitim alırsam, çalışırsam, emek verirsem dünyadaki en iyilerden biri olma potansiyeline sahibim?
• Bu alandan nasıl sürdürülebilir bir gelir modeli oluşturabilirim?

Bu soruların kesiştiği noktalar, sizi sizin “kirpi noktanıza” götürebilir.

---

Daha Fazla Okumak İsteyenler İçin

“Bu konuyu biraz daha detaylı inceleyeyim, bu araştırmalar tam olarak nasıl yapılmış?” diyorsanız kesinlikle Jim Collins’in Good to Great (İyiden Mükemmele) kitabına göz atmanızı öneririm.

• Pek çok dile çevrilmiş durumda,
• Hem basılı olarak hem de dijital platformlarda bulunabiliyor,
• İş dünyasındaki ilginç araştırmaları okumayı seviyorsanız tam size göre.

---

Kapanış

Ben de bu yazıda, Kirpi ve Tilki hikayesini kullanarak, Kirpi Metodunu kendi hayatınıza ve işinize nasıl uyarlayabileceğinizle ilgili ufak bir rehber sunmak istedim. Umarım sizin için faydalı ve düşündürücü bir içerik olmuştur.

Bu arada yaptığım yayınları beğeniyor ve yeni yayınları kaçırmak istemiyorsanız dinlediğiniz platformlardan abone olarak tüm yayınlara anında ulaşabilir veya [patreon] üzerinden bana destek olabilirsiniz.

Kendi kirpi noktanızı bulduğunuz, tutku, yetenek ve kazancın kesiştiği harika bir yolculuk diliyorum.

Bir sonraki yayında görüşmek üzere, kendinize çok iyi bakın.