Herkese merhabalar, yeni bir yayına daha hoş geldiniz. Eskiden sadece bilim kurgu filmlerinde karşımıza çıkan beyin çipleri her geçen gün daha büyük gelişmelere günümüzde imza atmaya başladılar. Çoğu insanın Elon Musk ile haberdar olduğu beyin çiplerinde son zamanlarda ne gibi değişimler yaşandı? Bu yayında bu konuyu ele alacağız.İsterseniz daha fazla beklemeden buyrun hemen konunun detaylarına geçelim.
Bu arada yaptığım yayınları beğeniyor ve yeni yayınları kaçırmak istemiyorsanız dinlediğiniz platformlardan abone olarak tüm yayınlara anında ulaşabilir veya [patreon] üzerinden bana destek olabilirsiniz.
Beyin – Bilgisayar Arayüzü
Beyine takılan çiplerin aslında gerçekleştirdikleri en temel görev; sinir sinyallarini okuyup bunları yazılım komutlarına döndürmelerinden geçiyor. Bu cihazlara verilen isim ise BCI (Brain Computer Interface) yani Beyin-Bilgisayar Arayüzü. Aslında bu cihazlar sadece son yıllarda popülerlik kazanmış olsada bu işin geçmişi çok daha eskilere dayanıyor.
Bu işle ilgili yapılan ilk çalışma 1924 yılında Hans Berger tarafından electroencephalography (EEG) sinyallerinin anlamlandırılması üzerine yapılmış. Hans Berger, beyin sinyallarini alfa ve beta olarak yaptığı bu çalışmada keşfetmiş. Hatta bundan önce 1875 yılında ilk defa hayvanların beyinlerinde ki elektriksel sinyalleri kayıt eden bir çalışma Richard Caton tarafındanda yayınlanmış.
Ardından beyin sinyallerinin tepkileri üzerine daha pek çok çalışma yapılmış olsada (eğer tüm bu çalışmalara da göz atmak isterseniz linkini sizler için bırakırım) ilk Beyin – Bilgisayar Arayüzü 1970 yılında University of California Los Angeles (UCLA)’ da yapılmış. 1973 yılında Jacques Vidal, bu deneyden öğrendikleri bilgileri Toward Direct Brain-Computer Communications adlı araştırma makalesinde yayınlamış.
1991 yılında ise Jonathan Wolpaw ve çalışma arkadaşları ilk defa beyin sinyali ile bilgisayar ekranındaki farenin hareket ettirilmesini başarmışlar. Daha buna benzer pek çok çalışma 2000’lerde de gerçekleştirilmeye devam edilmiş. Ve 2016 yılında Elon Musk’un kurduğu Neuralink firmasıda bu sektörde boy gösterince bu iş giderek çok daha fazla sayıda insanın dikkatini çekmeyi başardı.
Synchron
Günümüze dönecek olursak şu an itibariyle zihin okuyabilen bu ufak çipler, günlük yaşamın bir parçası haline gelme yönünde ilerliyor. BCI Cerrahı adından yeni bir iş dalı dahi oluşmaya başlandı denilebilir. Neuralink şu an bu çipleri yerleştirmek için bir robot geliştirmiş durumda kafanızı bu robotun içerisinde bir noktoda sabitledikten sonra robotun ucundaki iğne, tarama işlemini bitirdikten sonra beyninizi içine girecek olan bölümü ince bir iğne ile yerleştirebiliyor. Tabi bu alanda faliyet gösteren her firma neuralink gibi bir robot geliştirmiş değiller ve robot yerine beyin cerrahlarını kullanmayı tercih ediyorlar.
Bu alanda şu an için cerrahi operasyon yapan ise oldukça az sayıda doktor yer alıyor. Bu doktorlarda bir tanesi olan Shahram Majidi, New York’ta yer alan Sinai Hastanesinde beyin cerrahı olarak 2022 yılında Synchron adı verilen bir girişimin beyin çiplerini sadece engelli olan ve bu işe gönüllü olarak dahil olan kişiler üzerinde denemeye başlamış. Bu girişimde, ellerini kullanmakta zorluk çeken, konuşamayan ve mobil cihazları kullanmakta zorluk çeken insanların bu cihazları kullanması için bir beyin çipi geliştiriyor. Aslında bu firma NeuraLink’in aksine beynin içersine bir cihaz yerleştirmek yerine beynin çevresinde yer alan damarların yakınına bu cihazı yerleştirerek kan damalarındaki değişimi analiz etmeleri sayesinde beyin sinyallerini okuyorlar. Burdan elde edilen veriler bir kablosuz bir şekilde üzerinizde taşımanız gereken bir cihaza aktarılıyor ve bu cihazda tüm mobil cihazlar ile iletişim kurabiliyor. Bu girişim, beyin çiplerini yerleştirmek için kafatasınızın içine girmeye gerek duymuyor ancak neuralink’e kıyasla daha fazla aparatı barındırıyor.
NeuraLink
Bir de gelelim bu alanda en çok konulan girişim olan Elon Musk’un kurduğu NeuraLink’e. 28 Ocak, 2024’te neuralink ilk defa ürettikleri çipi başarılı şekilde bir insan üzerinde kullanmaya başladıklarını paylaştılar. Amerika’da yer alan FDA (Food and Drug Administration) adlı kuruluş Neuralinki aslında ilk piyasa çıktıklarında onaylamamıştı. Elon Musk’ta bu çipi ilk olarak 3.dünya ülkelerinde yer alan gönüllü olarak bu deneye katılamak isteyen engelli insanlar üzerinde denemelere başlamıştı. 2023 yılının Mayıs ayında FDA uzunca süren tartışmaların ardından NeuraLink’in insan üzerinde denenmesini onayladı.
FDA’in neden neuralinkin insan çalışmalarının ret ettiğine baktığımda belirli güvenlik endişeleri listenin başında yer alıyordu. İlk olarak cihazın içerisinde yer alan lithuim pilin beyne zarar verip vermeyeceği endişesi, ardından bu cihazdan kafatasının dışına uzanan ince kablonun yine beyin için bir zarar oluşturup oluşturmayacağı ve bu cihazın beyinden çıkarılması gerektiğinde bu işlemin kişiye hiç bir zarar verilmeden nasıl yapılacağı endişeleri Neuralink’in Amerikada insan üzerinde deneyler yapmasının önüne geçmiş.
Neruolink yayının başında da bahsettiğim üzere bu çipi bir cerrah yardımı ile kafanıza yerleştirmek yerine, robosurgery olarak adlandırılan; yani bir robotun cerrahi bir operasyonu yapması yoluyla çipi beyin üzerine yerleştiriyorlar. Bu robotoda bakınca aslında tam Matrix filminde beynin arkasına taktıkları aparat direk olarak benim aklıma geldi. Fakat benim kafama takılan şey ise bu çipe sahip olan kişiler, bu çipi çıkarmak isterlerse bu robot çıkarma işlemini de aynı şekilde yapabilecek mi?
Ben bunu araştırınca açıkçası bu konuyla alakalı çok bir bilgiye ulaşmadım ancak görünen o ki bu robot sadece çipi yerleştirme işlemini yapıyor ve çipi çıkartmak isterseniz cerrahi bir operasyon ile bunu ancak yapabiliyorsunuz. Peki bu cerrahi operasyonu Neuralink’te çalışan ve bu deneye dahil olan biri mi? yoksa dışarıdan normal bir cerrah mı yapıyor? orası hala meçhul.
Precision
Bu alanda faliyet gösteren ve en çok konuşulan bir diğer girişim ise Precision firması. Bu firmanın kullandığı cihaz ise diğer firmaların kullandığı cihaza göre çok daha büyük. Ancak Precision firması beynin direk olarak içerisine bu çipi yerleştirmek yerine, dış yüzeyine bu çipi takıyorlar. Bir hasta üzerinde bu işlemi gerçekleştirirken, hasta uyanık haldeyken, taş kağıt makas oynuyor ve by cihaz hasta henüz taş kağıt veya makası eliyle göstermeden önce hangisini seçtiğini ekranda yakaladığı sinyallar aracalığı ile doktora bildiriyor. Aslında beyin vücudun diğer bölgelerine bir sinyal göndermeden bu sinyaller bu cihaz tarafından okunabiliyor. Birde hastanın hala uyanık durumdayken tüm bu işlemin gerçekleşmeside bence ayrı bir detaydı.
Aradaki Fark Ne?
Tüm bu girişimlerin üretmiş oldukları çipler, benzer işlevleri yerine getirselerde bunları bir birinden ayıran en temel özellik, beyine yerleştirdikleri çiplerin, ne kadar derine yerleştirildiği ile alakalı diyebiliriz. Neuralink, Blackrock ve Paradromics şirketleri beynin içerisine bu çipleri yerleştirir iken, Precision firması beynin dış tabakasına çipi yerleştiriyor. Synchron firması ise beyin ile kafatası arasındaki bölgeye üretmiş olduğu çipi yerleştiriyor. Buda bizlere aslında bu işin belirli bir standarda henüz oturmadığını gösteriyor. Bu çipleri üreten firmaların büyük bir bölümü özel şirketler ve her biri kendi standartlarını belirliyor.
Bu işin Geleceği nereye gidiyor?
Tüm bu girişimler sürekli olarak bu alanda daha yüksek teknolojileri ve gelişmeleri katediyorlar. Ve eminim ki gelecekte bizi bu cihazların çok daha kompleks ve çok ama çok daha ufak versiyonları bizleri bekliyor. Daha aslında bu listeye eklemediğim ama bu alanda faliyet gösteren oldukça fazla sayıda firma var. Ama tüm bu firmaların hepsi Amerika’da veya Avrupa’da yer alan sağlık örgütlerinin onayından geçmiş durumda değiller. Bu işe dahil olanlar çoğunlukla kendileri gönüllü oluyor ve doğabilecek tüm riskleri önceden kabul ediyorlar.
Benim bu yayını hazırlamış olduğum 15 Nisan, 2024 tarihi ile herhangi bir sağlık sorunu olmayan kişilerin ise bu cihazlara ulaşımı yok. İlerleyen süreçte tıpkı kolumuza taktığımız akıllı saatler gibi bu tür cihazlarıda satın alıp tahmin edemeyeceğimiz işlemleri yapabilecek miyiz? yoksa sağlık endişelerinden ötürü bu cihazlar hiç bir zaman halka sunulmayacak mı? Bunu da bizlere zaman gösterecek.
Bir de şu an itibariyle tüm bu firmalar çok kısıtlı sayıda insana sunuluyor. Eğer ileride bu cihazlar engelli kişilere sunulursa sigorta firmalarının bu cihazlara ilişkin bir düzenleme getirip getirmeyeceği ise apayrı bir tartışma konusu. Çünkü bu cihazların büyük çoğunluğu sadece özel şirketler tarafından geliştiriliyor ve devlet desteği olmadan yada sigorta kapsamında olmadan satışa sunulurlarsa, sadece bu cihazları maddi olarak karşılayabilecek insanların bu teknolojiye ulaşmasıda gelecekte çok daha büyük tartışmaları ortaya çıkaracaktır diye düşünüyorum.
Son Söz
Bu bölümde giderek rekabetin daha fazla kızıştığı ve çok kısa zamanda oldukça büyük gelişmeler gösteren beyin çipi sektörünü ve bu sektörün geleceğinin ne yöne gideceğini inceledik.
Umarım sizlere faydalı bilgiler sunabilmişimdir. En kısa sürede yeni yayınlarda görüşmek üzere, kendinize çok iyi bakın hoşçakalın.
Referanslar
Kawala-Sterniuk, A., Browarska, N., Al-Bakri, A., Pelc, M., Zygarlicki, J., Sidikova, M., Martinek, R., & Gorzelanczyk, E. J. (2021, January 3). Summary of over fifty years with brain-computer interfaces-A Review. Brain sciences. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7824107
Vance, A. (2023, November 7). Elon Musk’s Neuralink brain implant startup is ready to start surgery. Bloomberg.com. https://www.bloomberg.com/news/features/2023-11-07/elon-musk-s-neuralink-brain-implant-startup-is-ready-to-start-surgery
Tüm Bölümlere Anında Ulaşın
Yayınlara İstediğiniz Platformdan Erişebilirsiniz :
Turkish Coffee 