Çok Seçenek Neden Kötüdür?

Herkese merhabalar, yeni bir yayına daha hoşgeldiniz. Bugün çok fazla seçeneğe sahip olmanın ne gibi avantajları ve dezavantajları hayatımıza getirdiğinden konuşacağız. İsterseniz buyrun hemen konunun detaylarına geçelim.

Bu arada yaptığım yayınları beğeniyor ve yeni yayınları kaçırmak istemiyorsanız dinlediğiniz platformlardan abone olarak tüm yayınlara anında ulaşabilir veya [patreon] üzerinden bana destek olabilirsiniz.

Hepimiz her gün yüzlerce seçim yapıyoruz, yapılan bir araştırmaya göre bir insan bir gün içerisinde ortalama 35.000 adet seçim yapıyormuş. Ve yaptığımız bazı seçimler bizi hiç zorlamaz iken bazıları ise inanılmaz zorlayıcı olabiliyor. Bir seçimi zor veya kolay yapan şeyin aslında sahip olduğumuz opsiyonlara bağlı olduğu bulunumuş.

Çok Fazla Opsiyon

Çok fazla opsiyona sahip olduğumuzda aslında hangisinin bizim için en doğru olduğunu sahip olduğumuz bilgilerin miktarı belirliyor. Tabiki bizler sürekli olarak kendimiz için en doğru olan seçimleri yapmak istiyoruz. Fakat karar verirken çok fazla opsiyona sahip olduğumuzda psikolojik olarakta daha stresli ve mutsuz hissediyormuşuz. Birde yapmamız gerek seçimler arka arkaya gelirse, çok fazla karar vermek zorunda kaldığımız için yine stres altında kalıyor ve daha mutsuz hissediyormuşuz.

Seçimleri Zor Yapan Şeyler

Bir seçimin kolay yada zor olmasını sağlayan en önemli faktör bu seçimi yaparken o konu hakkında ne kadar bilgiye sahip olduğumuzdur. Yeterince bilgi sahibi olmadığımız bir konuda seçim yaparken daha fazla stres ve baskı hissederiz.

Örneğin ben bu podcast’i başlatmaya karar verdiğimde bir mikrofona ihtiyaç duydum fakat ben daha önce mikrofon, ses kartı, kablo gibi ürünler hakkında çok fazla bilgim yoktu.Şu an $20’ada piyasada satılan mikrofonlar var, $2000’da alabileceğiniz mikrofonlar mevcut. Bu kararı vermek o yüzden daha zorlu ve stresli idi. Çünkü bu alanda bir tecrübem olmadığı için çok fazla araştırma yapmam gerekti. Fakat yıllardır unlu mamüller yapan bir fırıncı için un seçmek oldukça basittir. Fırıncı unu seçerken çok fazla düşünmez, stres hissetmez veya sıfırdan bir araştırma yapmaya ihtiyaç duymaz.

Ben geçenlerde tam da bunula alakalı harika bir Ted Talks izledim. Stanford üniversitesindeki bir araştırmacı bu konuyu derinlemesine araştırmış ve takım arkadaşları ile çeşitli deneyler yapmış. 16 dakikalık bu konuşmanın linkini de sizler için bıraktım.

Çok Seçenek Az Satış

Bu konuşmadaki en çok ilgilimi çeken kısım süper marketlerdeki ürünlerinin sayısı ile ilgili kısım oldu. Şu an bir süper markete giderseniz bir ürün almak istediğinizde neredeyse aynı ürünün yüzlerce farklı versiyonunu görürsünüz. Ve bir adet alacağınız şampuan, makarna sosu veya çikolata için iki yüzün üzerinde ürün içerisinden bunları seçmeniz gerekecektir. Her alışverişte farklı ürünü alıp kıyaslamaya kalksanız bu da yıllarınızı alabilir. Halbuki daha az seçenek sunan firmaların satışlarının arttığı yapılan araştırmalarda keşfedilmiş.

Açık Büfe Hamburger

Ben geçen sene evini taşıyan bir arkadaşıma yardıma gitmiştim ve evi taşımasına yardımcı olduk. Ardından da arkadaşım bize bir yemek ısmarlamak istedi ve yakınlarda gece o saatte açık olan tek bir dükkan bulabildik. Bu restoran açık büfe hamburger satıyordu. Ben hayatımda ilk defa böyle bir sunuma denk geldim, belki bu tarz işletmeler mevcutta vardır ancak benim için yeni bir deneyim oldu.

Bu restoranda sistem şu şekilde çalışıyor; ilk olarak hangi tip ekmek istediğinizi seçiyorsunuz, eti seçiyorsunuz, etin ne kadar pişeceğini seçiyorsunuz ve açık büfede yaklaşık 20 adet hamburgere ekleyebileceğiniz seçenek mevcut. Aç olduğumuzdan mıdır bilemiyorum ama hepimizi her şeyi seçmek istedik. Ve hamburgerlerimiz geldiğinde benim hamburgerin içinde dilimli siyah zeytin, avokado parçaları, salatalık turşusu vardı. Ve açıkçası ne yediğini tam olarak anlayamadım çünkü elimzide çok fazla seçenek vardı ve hiç birini kaçırmak istemedik.

Az Seçenek Daha Hızlı Hizmet

Aslında bu durum, eskiden çoğu restoran için böyleydi. Yani açık büfe satışı yapmıyorlardı fakat menülerininde çok seçeneğin olmasının zengin bir görünüme sahip olmalarını sağladıklarını düşünüyorlardı. Ancak bir işletmede 50’den fazla seçenek olduğunda bütün bu ürünlerin nasıl hazırlanacağını çalışanlara anlatmak daha da zor hale geliyor bir kişi işten ayrıldığında yeni gelen kişinin 50 farklı yiyeceğin nasıl hazırlanacağını anlaması uzunca vakit alıyordu. Birde 50 farklı yiyecek için yüzlerce farklı malzeme almak ve bunları belirli sürelerde tüketmekte gerekiyordu.

Bu yüzden, şu an Dünyada en çok bilinen ve Dünyanın her köşesine yayılmış restoran zincirleri, kahve dükkanları, tatlı dükkanları 7-8 adetten fazla seçenek sunmuyorlar. Ayrıca seçenek azalınca insanlar daha çabuk karar veriyor, satışlar yükseliyor, çalışanların bu ürünleri anlaması ve hazırlaması daha kolay hale geliyor.

Karar Vermenin Fiziksel Etkileri

Verdiğimiz kararlar bizlerde fiziksel olarak da bir enerji kaybına sebebiyet veriyorlarmış. Nasıl ki egzersiz yaptığımızda yada fiziksel olarak efor harcamanız gereken işler yaptığımızda vücudumuzdaki kaslar devreye giriyor ve zamanla yoruluyorlarsa, verdiğimiz her karar içinde beynimize ekstra bir yük bindirmiş oluyoruz ve irade gücümüzü giderek azaltmaya başlıyoruz.

Spor yapmaya ilk başladığınızda enerjiniz çok yüksek olduğu için ilk başlarda iyi performans gösterirsiniz fakat ilerleyen zamanda enerjiniz azalmaya başladığı için performansınız azalır. Sonlara doğru vücudunuz sizi ara vermek için zorlamaya başlar, kaslarınızda ki ağrıların miktarı artar ve eğer durmayıp devam ederseniz acı miktarınız artmaya başlar.

Karar verme sürecide aslında birebir buna benzer; verdiğiniz ilk bir kaç karar sizi aşırı yormaz ve genellikle en doğru kararları vermek bu esnada kolaydır. Fakat üst üste verilen kararlarda yorgunluk belirtileri ortaya çıkar ve doğru analiz yapma yetimiz azalır. Hatta geçenlerde okuduğum bir kitapta, Amerikada yargıçların öğleden sonra verdikleri mahkeme kararlarının sabah ki kararlara göre daha fazla itiraz aldığı ve bazı davaların bu yüzden yeniden görüldüğünü keşfetmişlerdi.

Ünlü Reçel Deneyi

Colombia Üniversitesindeki iki araştırmacı, seçimin motivasyonu kırp kırmadığını anlayabilmek için bir süper markette reçel deneyi yapmaya karar vermişler.

Bu ikili California’daki bir markette çok fazla sayıda reçel markasının insanlara sunulduğu görmüşler ve bu markette bir tatma kiosku kurmuşlar. Çok fazla seçeneğin satışa yardımcı olup olmadığını anlamak adına reçelleri test edenlere kupon vermişler ve kaç kişinin kuponu kullandığı analiz etmişler.

İlk gün tezgahta 24 adet farklı reçel ikram edilmiş ve ertesi gün ise sadece 6 adet reçel müşterilere sunulmuş. Deney sonuçlandığında 6 çeşitten birini deneyenlerin yaklaşık %30’u reçeli daha sonra satın almış; ama 24 adet seçenek söz konusu olduğunda bu oran 10 kat daha azalmış ve müşterilerin yalnızca %3’ü bu reçellerden birini satın almış.

Öte yandan geniş ürün yelpazesi, o marketin önünden geçen kişilerin %60’nın durup bu reçelleri denemesini sağlamış, 6 adet opsiyon sunulduğunda ise bu rakam %40’a düşmüş.

Bu deneyin sonucunda varılan sonuçta ise, daha az opsiyonun satış konusunda daha başarılı olduğu ve çok fazla opsiyonun dikkati çekmeyi başarmasına rağmen satış konusunda başarısızlığa ulaştığı keşfedilmiş. Eğer bu araştırmayı da detaylıca okumak isterseniz linkini sizler için bıraktım.

Son Söz

Konuyu toparlayacak olursak, çok fazla opsiyonunu her zaman daha iyi olduğu düşünülebilir fakat yapılan araştırmalara göre bu aslında pekte öyle değil. Daha fazla seçim, hem daha çok vakit kaybetmemize hem daha iyi seçimler yapamamızın önüne geçiyor. Ayrıca hem de fiziksel ve mental olarak daha fazla yorulmamıza sebep oluyor. Her gün yaptığımız seçimlerin miktarını azaltabilmek ve daha minimal hayat tarzlarını benimsemek ise tamamen bizlerin elinde.

Bu bölümde neden çok fazla seçeneğin bizlerin doğru kararlar vermesini engellediğini konuştuk. Umarım sizlere faydalı bilgiler sunabilmişimdir. En kısa sürede yeni yayınlarda görüşmek üzere, kendinize çok iyi bakın hoşçakalın.

---

Referanslar

Kras, A. (2022, June 24). How having too many options can shut down your brain. InsideBE. https://bit.ly/many-options

Graff, F. (2022, August 10). How many decisions do we make in one day?. PBS North Carolina. https://bit.ly/decisions-make

Iyengar , S. S., & Lepper, M. R. (2000, January 24). When choice is demotivating: Can one desire too … – UW faculty web server. https://bit.ly/research-washington