Blackberry: Bir Devin Yok Oluşu

Herkese merhabalar, yeni bir yayına daha hoş geldiniz. Bir zamanların cep telefonu lideri Blackberry’nin ilham veren doğuş hikayesini ve lider olduğu konumdan Apple’a karşı direnemeyip nasıl yok olduğunu bu yayında konuşacağız. İsterseniz daha fazla beklemeden buyrun konunun detaylarına geçelim.

Bu arada yaptığım yayınları beğeniyor ve yeni yayınları kaçırmak istemiyorsanız dinlediğiniz platformlardan abone olarak tüm yayınlara anında ulaşabilir veya [patreon] üzerinden bana destek olabilirsiniz.

Belki de şu an bu yayını dinleyenlerinin pek çoğunun hatırlamayacağı ancak benim üniversite yıllarında olduğum dönemde piyasayı yakıp kavuran telefon markalarından biri olan Blackberry, herkesin dilindeydi. Geçenlerde BlackBerry’nin hikayesini anlatan harika bir film izledim. Bu film daha henüz piyasaya çıktı ve eğer benim gibi firmaların başarıları ve katlandıkları zorlukları araştırmaktan keyif duyuyorsanız izlemenizi tavsiye ederim.

Research In Motion

1984 yılında Mike Lazaridis ve Doug Fregin, Waterloo, Ontario, Kanada’da Research In Motion adını verdikleri bir firma ile tüketici elektroniği sektörüne giriş yaptılar. Bu firma ilk kurulduğunda modem ve çağrı cihazı gibi elektroniklere önem veriyormuş. 1996 yılında ilk defa PocketLink adını verdikleri bir klavyeye sahip olan cep telefonu modelini iş adamı Jim Balsillie’ye tanıtmaya ve yatırım almaya karar vermişler. Sunum yapacakları odada dahili telefon sisteminden gelen gürültü şirketin kurucu ortaklarından Mike’ı inanılmaz derecede rahatsız eder ve sunumun başlamasına saniyeler kalana kadar o gürültüyü yaratan sorunu tamir etmeye çalışır ve tamir eder.

Bu cihazın Çin’de üretildiğini görüncede tabiki hiç şaşırmaz ve ucuz işçilik ve umursamaz mühendislik dizaynlarının bunlara yol açtığından bahseder.

Fakat bu ikili sunum yapmakta ve ürünlerini pazarlamakta oldukça başarısızlardır ve kimin kapısını çalsalar yatırım alamazlar. Ofislerinde çalışan mühendisler kendi alanlarında çok başarılı olsalarda ofis ortamı daha çok bilgisayar oyunları oynamak ve film izlemek için buluşulan bir yeri andırır.

Firmanın İflasa Doğru Gitmesi

Jim Balsillie’ye yaptıkları sunumda başarılı geçmez ve red alırlar. Research In Motion ekonomik olarakta çok zor durumdadır ve tek güvenceleri US Robotics ile imzaladıkları $16 Milyon dolarlık modem anlaşmasıdır. Jim Balsillie bu ikiliyi reddettikten kısa bir süre sonra işten kovulur.

Jim işten kovulduktan sonra ne yapacağını bilemez bir haldeyken odasında Research In Motion’dan gelen ikilinin yaptıklarının sunumun pankartlarını ofisinde görür. Ertesi gün bu firmayı arayıp eğer firmanın %50’sini $125.000 karşılığında kendisine devir etmeyi kabul ederlerse co-founder olarak yani kurucu ortak olarak çalışmayı önerir. Firmanın kurucuları ilk başta bunu çok saçma bir teklif olarak değerlendirirler çünkü firmanın hali hazırda $16 milyon dolarlık bir antlaşması vardır. Jim bu antlaşmadan hiç para elde edemeyecekleri, böyle büyük firmaların küçük firmalardan sürekli avantaj elde ettiklerini ve kendilerine hiç bir para ödemeyeceklirini bu ikiliye söyler ve böyle giderlerse de firmalarını kısa süre içerisinde kapatmak zorunda olduklarından bahseder.

Mike Lazaridis ofise döndüğünde US Robotics’i arar ve neden hiç ödeme yapmadıklarını öğrenmeye çalışır. US Robotics, modemlerin arızalı olduğunu ve bunu fax ile kendilerine bildirip antlaşmayı çok öncede fes ettiklerini söyleyince, Mike’ın kafasından aşağı kaynar sular dökülür. Çünkü hali hazırda yüz binlerce dolarlık modemi bu antlaşmaya güvenip üretmiş haldedirler. İşlerin ciddende kendileri için iyi gitmediği farkedince firmanın %33’ünü $125.000 karşılığında Jim Balsillie’ye satarlar ve işler bu noktadan sonra uçuşa geçer.

Firmanın Uçuşa Geçmesi

Jim’in bu sektörde üst düzey yöneticileri tanıyordur ve Bell Atlantic firması ile bir görüşme ayarlar. O güne kadar henüz hiç bir telefon, email alıp gönderme işlevinede sahip değildir ve bunu yapmaya çalışan firmalar en fazla 11-12 adet telefonun bir biri ile iletişim kurmasını sağlayabilmişlerdir. Blackberry ise kendi telefonlarını bir server’a çevirip binlerce cihazın bir biri arasında iletişim kurabilmesini sağlayacak bir teknoloji geliştirmiştir.

Jim ve Mike sunuma girmeye hazırlanırken, Mike yaptıkları prototipi takside unutur ve bir telaşla taksinin peşinden koşar. Jim bir pazarlamacı olduğu için kendisine yöneltilen mühendislik tabanlı soruları cevaplayamaz ve tam bu sunum bitti derken, Mike prototiple içeri girer ve o güne kadar daha önce kimsenin görmediği bir dizayn ile herkesin karşısına çıkar.

Bilgisayardaki klavye sistemini kendi telefonlarına adapte etmişlerdir ve her bir cihazın server olarak davranması, internet alt yapısındaki sorunları aşmalarına olanak tanır. Sunumu yaptıkları Bell Atlantic bu cihaza bayılırlar ve bu cihaza ne isim verdiklerini sorarlar. Takside gelirken Mike blackberry (yaban mersini) yemiştir ve yanlışlıkla gömleğine bir damla düşüp iz bırakmıştır. Jim bu lekeyi görünce bu cihaza BlackBerry ismini verdiklerini söylerler.

Böylece Blackberry bir anda tüm Dünyayı kasıp kavuran bir cihaz haline gelir. Çünkü Bell Atlantic şu an ki Verizon firmasıdır ve Verizon bir anda bütün müşterilerine bu cihazı duyurur. Oprah Winfrey yaptığı televizyon programında bu telefonu kullandığından ve çok memnun olduğundan bahseder. Barack Obama blackberry kullanılırken görülür ve böylece BlackBerry bir telefondan çok bir statü sembolü haline gelir.

Blackberry ayrıca o dönemlerde çoğu firmanın önemsemediği, kişisel güvenlik konusunada önem verir. Ve “end to end encryption” denilen uçtan uça şifreleme özelliğini kendi cihazlarında geliştirirler. Blackberry messenger denilen uygulama ile sadece internet üzerinden şifreli ve güvenli mesajlaşma özelliğinin Blackberry cihazlara gelmesi hisseleri daha da yukarılara çıkarır. Aslında bu uygulama şu an en popüler mesajlaşma uygulamalarından biri olan WhatsApp’ın oldukça benzeriydi diyebiliriz.

iPhone’un Tüm Markaları Ezip Geçmesi

2007 yılına kadar Blackberry, o kadar popüler hale gelir ki marketin %45’ini kontrol eder durumdadırlar. Ancak her şey böyle mükemmel gitmez ve 2007 senesinde Steve Jobs hiç bir klavye olmadan sadece bir dokunmatik ekranla bütün görevleri yerine getirebilen ilk iPhone’u tanıtır. Apple’ın iPhone’u bir anda bütün Dünyayı sallar ve herkesin odağı bu cihaza kayar.

Ben o sıralarda liseye gidiyordum ve ilk iPhone’nun çıkışını aylık olarak aldığım bir bilgisayar dergisinin kapağında görmüştüm. Belki hatırlayanlar olacaktır bu dergiler bir de hediye bir CD veya DVD ile gelirdi ve bende o DVD’leri biriktiren her dergiyi tek tek özenle saklayan biriydim.

Bütün teknoloji meraklıları tek bir şeyi konuşuyordu; oda Apple’ın piyasaya sürdüğü iPhone idi. Daha önce hiç bir firma sadece dokunmatik ekranla her şeyi yapabilen bir cihaz piyasaya sürmemişti.

BlackBerry’in Kurtuluş Çabaları

2007 senesinde Blackberry, Apple’ın bu cihazının çok büyük başarıya ulaşacağına inanmayıp klavyeli cihazlar üretmeye devam ettiler. Ve BlackBerry Bold adında ana kontrol tuşu, mouse gibi hareket eden bir cihazı piyasaya sundular. Benim üniversiteden oda arkadaşım bu cihazı kullanıyordu ve ana kontrol tuşunun dokunmatik olması ve BlackBerry messenger dışında bu cihazın çok bir marifeti yoktu açıkçası.

Apple yanına Amerikanın en güçlü telekominikasyon firması AT&T’i de alarak yeni modelleri piyasaya sürmeye devam etti. Blackberry ise Apple’ın telefon satış rekorlarına yetişebilmek için en çok karşı oldukları, üretimlerini Çinde yapma konusunu kabul etmeyi tercih ettiler. Fakat gelen telefonların üretim kalitesi hem çok kötüydü hemde artık kimse tuşlu telefon almak istemiyordu. Bundan dolayıda milyarca Blackberry kullanıcısı bu cihazları iade etmiş ve Verizon firması tarihinde görülmemiş bir zararla yüz yüze kalmıştı.

Birde bu yetmezmiş gibi şirketin kurucu ortaklarından Jim Balsillie, Amerikadaki en iyi mühendisleri kiralayabilmek için 2003 yılında şirket hisselerinin tahminlerini paylaşarak mühendislere aldıkları maaşı 10 katlayabileceklerini söyleyerek bu kişileri işe almış. Bununda ortaya çıkması ile şirketin kurucu ortağı Jim Balsillie hapis cezasına çaptırılmış. 2015 yılında Android işletim sistemine sahip Blackberry Priv duyurulsada artık hiç kimsenin bu markaya talebi kalmamış ve 2016 yılında Blackberry telefon piyasasından çekilmiş. 2007 yılında bu marketin %45’ine sahip olan bir firma günümüz itibariyle bu markette hiç bir paya sahip değil.

Blackberry tamamen kapandı mı?

Blackberry’nin sahipleri el değiştirmiş durumda ve şu an siber güvenlik pazarında çok iyi işler yapıyorlar diyebiliriz, hatta geçen yıl $656 milyon dolarlık gelir elde ettiklerinide halka arz ettiler. Artık cep telefonu adına bir üretim yapmasalarda şifreli mesajlaşma teknolojisini geliştirmeleri, modem ve benzeri elektronik cihaz üretimi esnasında geliştirdikleri teknolojileri siber güvenlik alanına aktarmaları Blackberry’i yıkılmaktan kurtarmış durumda.

Blackberry’nin 2023 yılı itbariyle değeri $3.23 milyar dolar fakat 2009 yılında bu firma $47 milyar dolarlık değere sahipti. Bu rekabete çok sonradan katılan Apple’ın değeri ise şu an itibariyle $2.96 trilyon dolara ulaşmış durumda. Fark ettiyseniz milyar değil trilyon dolar.

Son Söz

Konuyu toparlayacak olursak, Blackberry harika bir büyüme yakalamasına rağmen rakiplerinin geliştirdikleri teknolojilere kulağını kapatarak tıpkı daha önce de hakkında yayın yaptığım Nokia firması gibi bir zaman bütün piyasayı kontrol ederken şimdileri ise en büyük rakibinin telefon aksesuarından elde ettiği geliri elde edemez duruma geldi. Ben şahsen bu tarz konulara çok ilgi duyduğum için Mayıs, 2023 yılında vizyona giren BlackBerry filmini oldukça beğendim. Eğer sizde bu tarz konulara ilgi duyuyorsanız izlemenizi tavsiye ederim.

Bu bölümde bir zamanlar fırtına gibi esen ancak şu an adını herkesin unuttuğu BlackBerry firmasının yaşadıklarını konuştuk. Umarım size faydalı bilgiler sunabilmişimdir. En kısa sürede yeni yayınlarda görüşmek üzere, kendinize çok iyi bakın hoşçakalın.

---

Referanslar

Seth, S. (2023, March 17). BlackBerry: A story of constant success & failure. Investopedia. https://www.investopedia.com/articles/investing/062315/blackberry-story-constant-success-failure.asp

BlackBerry movie VS True Story. BlackBerry movie VS True Story – why the book wins. (n.d.). https://whythebookwins.com/blackberry-movie-vs-true-story/

Wikimedia Foundation. (2023, September 9). Blackberry (film). Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/BlackBerry_(film)