Silikon Vadisinin En Büyük Dolandırıcısı

Herkese merhabalar, yeni bir yayına daha hoş geldiniz. Silikon vadisinin bugüne kadar gördüğü en büyük dolandırıcılık olayını gerçekleştiren ve kendisi adına kitaplar yazılan Elizabeth Holmes’u ve kendisinin bunu nasıl yaptığını, bu yayında konuşalım istiyorum. İsterseniz buyrun daha fazla beklemeden hemen yayına geçelim.

Bu arada yaptığım yayınları beğeniyor ve yeni yayınları kaçırmak istemiyorsanız dinlediğiniz platformlardan abone olarak tüm yayınlara anında ulaşabilir veya [patreon] üzerinden bana destek olabilirsiniz.

Theranos firmasının kurucusu Elizabeth Holmes bir zamanlar Silikon Vadisinde oldukça gözde isimlerden biriydi. Sözde geliştirmiş olduğu kan testi cihazı sadece bir damla kan örneği ile yüzlerce farklı testin elde ettiği sonucu anında elde edecekti. Böylelikle kan testi ile elde edilen veriler daha fazla miktarda olacak, bu sayede de farklı testler gerektiren hastalıklar bu testlere ihtiyaç duyulmadan daha önceden teşhis edilebilecekti.

Elizabeth Holmes, Stanfordu bırakıp kendi girişiminin peşinden koşan ve ikna etme kabiliyeti oldukça yüksek bir girişimciydi. Elizabeth’in geçmişi milyar dolarlık girişimleri kuran kişilere oldukça benziyordu.

Wall Street Journal’da yazar olan John Carreyrou bu girişimi yakından incelemeye başlayınca vaat edilen pek çok şeyin fiziksel olarak hiç bir kanıtının olmadığının farkına vardı. Ve bu olayın 2015 yılında bütün medya da patlaması üzerine “Bad Blood” adında bir kitap ile bu girişimin yalanlarını nasıl ortaya çıkardığını ve bir girişimcinin nasıl olupta milyarlarca kişiyi dolandırdığını bu kitapta kendisi bir araya getirmiş. Belki böyle bir dolandırıcılığın neden önemli olduğunu ve gündemde neden yer kapladığını merak ediyor olabilirsiniz, isterseniz gelin bu konu neden bu kadar meşhur hale geldi bunu bir inceleyelim.

Kan Testleri

Kurulan girişimler, yeni teknolojiler, hayatlarımızı her geçen gün daha konforlu, daha güvenli ve daha verimli hale getiriyorlar. Ancak sağlık konusundan yapılan girişimlerde her zaman çok daha dikkatli olmak gerekiyor. Çünkü sağlık teknolojisi üzerinde çalıştığınızda milyarlarca insanın sağlığına etki etmiş oluyorsunuz. Elizabeth Holmes, Arizona’da kurduğu devasa bir laboratuvarda yüz binlerce kan testi almış ve bu kan testlerinden neredeyse bir milyon tanesi geçersiz kılınmış. Kalite kontrol denilen şey bu firmada var olmadığı için ve bu sahtekarlık skandalının gündeme bir bomba gibi düşmesi, aslında yapılan tüm testleri geçersiz kılmış.

Ya gerçekten bu yapılabilseydi?

Aslında bu firmanın sunmaya çalıştığı hizmet sağlık sektörüne yön verebilecek bir hizmet olabilirdi. Eğer ki sadece kan testi ile insanların neredeyse tüm hastalıkları teşhis edilebilseydi bu ilk olarak gelişmemiş olan ülkelerde milyarlarca insanın, özellikle çocuk ve bebeklerin hayatını kurtarabilirdi. Taşınabilir bir kan testi cihazı, Dünyanın her köşesine ulaşabilir ve gelişmiş teknolojileri ve ileri düzey hastaneleri olmayan ülkelere yada bu imkanlara ulaşamayan insanlara böyle bir teknoloji ile yardım edilebilirdi.

Elizabeth Holmes, bu teknolojiyi tanıtırkende bunu yaparlarsa “Dünya gerçekten birazcıkta olsa daha iyi bir yer haline gelebilir” şeklinde bu işi pazarlamaya çalıştı. Pek çok insanında bu işe yatırım yapmasında, bir anda dahil olmasında bu yaklaşımda etkili oldu. İnsanların duygularından faydalanarak kendi işletmesini giderek büyütmeyi de bu sayede başardı. Dünyanın ünlü isimlerinden yatırım alan, bazı siyasi isimlerle toplantılar yapan ve onları da yanında gösteren bir firmanın dolandırıcılık yapması pek çok insan için olası değildi.

Bu iş buraya nasıl geldi?

Yalancının mumu tabiki bir yere kadar yanabildi. Firma kurulduğu ilk zamanlarda mikro iğneler geliştirerek bu iğnelerle alınan kan örneklerinin daha fazla veriyi sunacaklarını düşünmüşler ancak firma bunun bir bilim kurgu filminden fırlamış bir fikir olduğuna inanmış. Gel gelelim ki Elizabeth Holmes, firmayı insanlara anlatmaya hali hazırda başlamıştı ve ellerinde inandırıcı hiç bir şey henüz yoktu.

İlerleyen bir kaç yıl boyunca mikro iğne fikrinden vazgeçip mikro akışkan kartuş ve okuyucular üzerine çalışmaya başladılar. Aslında bu Theranos firmasının bu zamana kadar geliştirmeye çalıştığı en iddialı teknolojiydi fakat bu işler dışarıdan göründüğü kadar kolay değildi tabiki.

Firma hali hazırda kan testi yapan cihazları laboratuarlarında kullanıyor ve bundan kimseye bahsetmiyorlarmış. Şirket içi çalışanlar dahi bu cihazların sadece kendi geliştirdikleri teknolojiler ile kıyaslama yapmaları amacı ile kullanıldığını sanıyorlarmış. Bu skandal çıkmadan önce şirketin CEO’su Elizabeth Holmes daha henüz bu teknolojiyi geliştirmeden yatırımlar almaya başlamış ve tüm medyaya kan testlerinden gelen sonuçlardan inanılmaz veriler elde ettiklerinden bahsetmeye başlamıştı.

Bana Acil Bir Teknoloji Lazım!

İnsanların size inanması, hali hazırda size inanan yatırımcıların geri çekilmemesi ve yeni yatırımcıların bu işe dahil olması için sürekli olarak olumlu bir gelişme kaydetmek önemliydi. Bu firmada bu mikro akışkan kartuş alanında çalışanlar bu işin çok uzun yıllarda ancak gerçekleştirilebileceğini biliyorlardı. Aslında bu ekip bu iş üzerinde 5-10 yıl daha çalışırlarsa bunun gerçekleşebileceğini bu olayın patlaması ile görülen davada yetkili kişilerle paylaşmışlar. Fakat Elizabethin 10 yıl gibi bir süre boyunca hiç bir ürün ortaya koymadan bu işi yürütebilmesi mümkün değildi ve bu yüzden bu projeyi kapatma kararını aldı.

Bu firmada çalışan mühendislerden bir tanesi Edison adı verilen bir dağıtım robotunu görmüş ve bu robotun benzerini yapabileceklerini Holmes ile paylaşmış. Bunun üzerine firma bütün odağını bu robota harcamaya başlamış. 2010 yılında bağışıklılık tahlilleri yapabilen bu robot ile Holmes yeniden boy göstermeye başlamış. Amerikada bazı eczanelere bu cihazları dağıtmalarına rağmen ne yazık ki bu robotta bahsedilen görevleri yerine getirememiş.

Bu iş nasıl skandala dönüştü?

Bu iş, ilk başladığında aslında işin içerisinde her hangi bir dolandırıcılık yokmuş fakat Elizabeth Holmes herkesin dilinde olan başarılı bir girişimci olmayı çok fazla istiyormuş. Her girişimde olduğu gibi kendi kurduğu girişimde de aksilikler olmaya başladığında bunları görmezden gelmeye başlaması bu işin adım adım dolandırıcılığa gitmesine yol açmış.

Yaptığı işin ancak 10-12 yıl gibi uzun sürelerde gerçeğe dönüşeceğini bilmesine rağmen yatırımcılara, medyaya ve doktorlara çok fazla vaatte bulunmayı seçmiş. Giderek tanınan bir isim haline gelmek, dünyanın en fakir ülkelerinde ki insanlara yardım etme amacıyla kurduğu firmanın hikayesi çoğu insanın yüreğini ısıtırken ve ceplerini boşaltmış. Yaptığı konuşmalarda “hastalıklar daha çabuk teşhis edilecek” ve “daha az insan sevdiklerine erken veda etmek zorunda kalacak” gibi duygusal metinlerle insanların karşısına çıkıyormuş.

Fakat Wall Street Journal’dan bir yazar bu firmanın söylediği çoğu şeyi gerçekleştirememesi üzerine bir araştırma başlatmış ve bu araştırma medyaya bir bomba gibi düşmüş. Holmes, her ne kadar bu iddaaları yalanlasada yatırımcıların pek çoğu tek tek bu işten çekilmeye başlamış ve pek çoğu bu firmadan şikayetçi olup yüksek bedelli tazminat davaları açmışlar.

$9 milyar değere ulaşan bu firma ile Amerikanın en zengin kadın girişimcileri arasında olan Elizabeth Holmes tüm mal varlığını böylelikle bir anda kaybetmiş. Bu firmanın hiç bir şey geliştirmemesine rağmen ellerinde büyük bir teknoloji varmış gibi davranmaları, aldıkları kan testleri ile insanlara yanıltıcı sonuçlar vererek insan sağlığını hiçe saymaları, Elizabeth Holmes’un 11 yıl hapis cezası alması ile sonuçlandı. Şu an ise kendisini 2032 yılının Aralık ayına kadar Texas, Houston’da yer alan bir ceza evinde parmaklıkların arkasında hayatına devam ediyor.

Bu bölümde Silikon Vadisinde bir zamanlar fırtına gibi esen, her yatırımcıyı ikna etme yeteneği ve duygusal konuşmaları ile tanınan ancak şu an hapishane parmaklıkların arkasında sıkışıp kalmış olan Theranos firmasının kurucusu Elizabeth Holmes’u konuştuk. Umarım sizlere faydalı bilgiler sunabilmişimdir. En kısa sürede yeni yayınlarda görüşmek üzere, kendinize çok iyi bakın hoşçakalın.

---

Referanslar

Weber, L. (2018, June 26). How Elizabeth Holmes Fooled everyone. HuffPost. https://www.huffpost.com/entry/elizabeth-holmes-fooled-everyone_n_5b3145f0e4b0cb56051b5448/amp

Wynn, M. (2018, June 25). How did Theranos’ Holmes Fool so many smart people? Medical News. https://www.medpagetoday.com/practicemanagement/informationtechnology/73677

O’Brien, S. A. (2022, November 17). The rise and fall of Elizabeth Holmes: A timeline | CNN business. CNN. https://www.cnn.com/2022/01/04/tech/elizabeth-holmes-rise-and-fall/index.html