Yeni bilgiyi en etkili nasıl öğreniriz?

Herkese merhabalar, yeni bir yayına daha hoşgeldiniz. Bugün yeni bir bilgiyi öğrenmeye çalışırken bunu en etkili şekilde nasıl yapabileceğimizi bilimsel verilere dayalı araştırmalar ile inceleyeceğiz. Konunun detaylarını merak ediyorsanız buyrun hemen yayına geçelim.

Bu arada yaptığım yayınları beğeniyor ve yeni yayınları kaçırmak istemiyorsanız dinlediğiniz platformlardan abone olarak tüm yayınlara anında ulaşabilir veya [patreon] üzerinden bana destek olabilirsiniz.

Zihnimiz ve Öğrenme

Zihnimiz yüz binlerce bilgiyi hafızamızda depolar ve yeni bilgiler içinde her zaman bir yer ayırır. Öğrenme yetisi en gelişmiş olan canlı insandır ve biz hayatımızdaki tüm problemleri aslında bu yeteneğimizi kullanarak çözeriz. Arz ve talebi anlamak, ekonomi sorunları hakkında akıl yürütmek hatta eve yürüyerek gittiğinizde hangi rotayı takip edeceğiniz zihniniz tarafınından gerçekleştirilir. Hayatımızda ki en temel den en komplekse her şeyi öğrendiğimiz bilgiler ile yaparken öğrenme yetisi hiç bir zaman bir ders olarak bize anlatılmaz. Halbuki doğru öğrenme methodlarına sahip olan insanlar hayatlarında her şeyi olduğundan daha iyi hale taşıyabilir ve yeni fırsatların önünü kolayca açabilir.

Peki yeni bilgileri en etkili biçimide hangi methodları kullanarak öğrenebiliriz? İsterseniz gelin bu methodlara tek tek göz atalım.

1. Problem Çözmek, Aramaktır

Problem çözmek, sürekli olarak arama yapmaktan geçer. Hayatımızdaki problemler bir labirent gibidir. Şu an nerede olduğunuzu ve çıkışa varıp varmadığınızı bilirsiniz, ancak oraya nasıl gideceğinizi bilmezsiniz. Yol boyunca, hareketleriniz labirentin duvarları tarafından kısıtlanır.

Hayatımızdaki problemlerde aslında biraz labirentlere benzer başlangıç noktası genelde bilinir amacın çıkışa ulaşmak olduğuda kesindir fakat çıkışa nasıl ulaşılacağı kesin değildir. Bu esnada sürekli olarak öğrenmek ve denemek gerekir. Elde ettiğiniz yanılmalarıda unutmadan farklı methodları denemek gerekir. Bir methodu bir defa deneyip yanılmak gayet doğaldır fakat bunu ikinci defa yapıyorsanız bu bir aptallıktır.

Problem çözmenin ve yeni bilgileri öğrenmenin en önemli methodlarından biri; yapılan hataları unutmamaktır. Tabiki deneyip sadece işe yarıyor diye bir methodu elinizde tutmak ve arayıştan vazgeçmekten, yeni methodları denemekten uzaklaşmakta çok faydalı olmayacaktır. Kullandığınız methodun dışında neler yapabilirsiniz ve neleri geliştirebilirsiniz, sürekli olarak bunların peşinde olan insanlar öğrenme yeteneklerini ilerletirler.

2. Tekrar Etme Yeteneği

Hafızamızda her zaman yeni bilgilere yer vardır fakat nasıl oluyorda hafızamız yıllardır öğrendiğimiz bunca bilgiye rağmen hala yeni bilgilere yer ayırabiliyor. Bunun cevabı aslında oldukça basit eski bilgileri silerek hafızamız yenilerine yer açıyor. Öğrenmek aslında bir bilgiyi istenildiği an çağırıp yeniden kullanabilmekten geçer. Örneğin yeni bir dil öğrenirken çok sayıda sözcüğü öğrenirsiniz fakat çok azını konuşma esnasında hatırlar veya kullanırsınız.

Bu yüzden tekrar etmek, öğrenmenin en önemli yoludur. Bir bilgiyi kalıcı hale getirmek için sürekli olarak belirli aralıklarla o bilgiyi tekrar etmek yada kullanmak gerekir. Yapılan bir araştırmaya göre yeni tanıştığınız birinin ismini 30 defa tekrar edince yada kullanınca bu ismi unutmaz hale geliyormuşuz.

Peki yeni bir bilgiyi öğrenmek için neden bu kadar tekrara ihtiyaç duyuyoruz? Aslında bunun sebebi beynimizin sürekli olarak en kolay yolu tercih etmesidir. Örneğin telefonda müşteri hizmetleri ile konuşurken o kişininin size acil durumlarda ulaşmak için verdiği telefon numarasını hafızanıza kazımazsınız çünkü ihtiyaç duymayacağınıza inanırsınız. Fakat bir gün dışarda kalsanız veya başınıza bir şey gelse ve telefondan bir kişi size aramanız gereken numarayı söylese o numarayı hemen hafızanıza kazırsınız.

Beynimiz sürekli olarak yeni öğrenilen bilgilerin ne kadar önemli olup olmadığını biz farkına varmasak dahi değerlendirir. Ve kısa süreli hafızayı bu önem listesine göre boşaltır sadece önemli olanlar kategorisinde yer alan bilgiler uzun süreli hafızaya geçer. Bunun da önüne geçip bilgileri uzun süreli hafızanızda tutmak istiyorsanız yapmanız gereken sürekli olarak yeni bilgileri tekrar etmektir.

3. Yaratıcılık çoğunlukla Koplayamaktır

Yaratıcılık denildiğinde bunun tanımı ve varoluşu ile ilgili bir birinden farklı çok fazla düşence vardır. Ve genellikle yaratıcı bireylere neredeyse büyülü bir aura ile bakarız, ancak pratikte yaratıcılık genelden var olan bir şeylerden esinlenerek onları geliştirerek ortaya çıkar.

Matt Ridley, önemli buluşlara ilişkin yaptığı bir incelemede, yeniliğin evrimsel bir süreçten kaynaklandığını savunuyor. Steve Jobs ilk iPhone’u dizayn ettiğinde piyasada eş değer telefonlar iPhone büyüklüğünde olup e-posta yollayabilme ve bilgisayarların yaptığı bir takım görevleri yapabilme özelliğine sahipti. Steve Jobs telefon dediğimiz aracı alıp tamamen farklı bir boyuta getirmedi sadece dokunmatik ekran özelliği tüm diğer telefonlara fark atmayı başardı.

Tarihte birçok kez, birbiriyle bağlantısız birçok insan aynı yeniliği geliştirdi, bu da bu icatların keşfedilmeden hemen önce bir takım güncellemelerin ve tasarımların var olan dizaynda değiştirilmesinden gelmektedir. Yaratıcılığı daha önce var olmamış bir şeyi yaratmak olarak görmek sizi rotasını kaybetmiş bir tekne misali okyanusun ortasında bırakabilir. O yüzden bir tasarım yaparken yada bir dizayn üzerinde çalışırken yaratıcılığı ulaşılmaz bir yere koymak sizi amacınızdan koparabilir ve yeni bilgiler öğrenmenizi engelleyebilir.

Yaptığınız işte devrim yaratacak bir yenilik geliştirmek istiyorsanız yada işinizi yaratıcılığa dayalı bir iş ise hali hazırda var olan örnekleri incelemek, onları anlamak ve onlarda eksik olan veya değiştirilmesi gereken yerleri tespit etmek sizin daha etkili öğrenmenizi sağlar. Dünyanın en iyi müzisyenleri ve gitaristleri hiç bir zaman sadece kendi parçalarını çalmazlar bu iş üzerinde çalışırken kendi dönemlerinden ve geçmişte en başarılı olan kişileri taklit eder ve ardında kendi stillerini geliştirirler.

4. Bilgi ancak katlanarak büyüyebilir

Ne kadar öğrenebileceğiniz, hali hazırda bildiklerinize bağlıdır. Yapılan bir araştırmaya göre, bir metin okuduğunuzda o metinden elde edilen bilgi miktarının, konuyla ilgili önceki bilgilere bağlı olduğunu keşfetmiş. Bu etki, bazı durumlarda genel zekadan bile ağır basabilir.

Yeni şeyler öğrendikçe, bunları zaten bildiklerinize entegre edersiniz. Bu entegrasyon, bu bilgileri daha sonra hatırlamanız için daha fazla kanca sağlar. Bununla birlikte, bir konu hakkında çok az şey bildiğinizde, yeni bilgileri koyabileceğiniz daha az kancanız olur. Bu da bilgilerin unutulmasını kolaylaştırır. Bir tohumdan büyüyen bir kristal gibi, temel atıldıktan sonra gelecekteki öğrenme çok daha kolaydır. Bu sürecin elbette sınırları vardır, yoksa bilgi süresiz olarak hızlanırdı. Burada ki en büyük zorlukta öğrenmenin ilk aşamalarının genellikle zor olmasıdır ve bu tür zorluklar çoğu insanın hevesi kırabilir ve öğrenmekten vazgeçirebilir. Fakat aynı konuda sahip olduğunuz bilgi artarsa yeni ve daha kompleks olan bilgileri öğrenmek kolaylaşır.

5.Sadece bir göreve odaklanmak

Genellikle insanın temel iç güdüsü sürekli olarak keşfetmek ve öğrenmek üzerine kuruludur. Ve bizler sürekli olarak yeni şeyler öğrenmek isteriz fakat yeni bir bilgiyi en etkili şekilde öğrenmenin bir diğer yolu çok fazla bölünmemektir. Eğer ki bir konuda uzmanlaşmak veya bilgi seviyenizi arttırmak istiyorsanız çevrenizdeki diğer her şeyin kapama tuşuna basmalısınız. Birden fazla şeyi aynı anda öğrenmek sizin çok fazla alanda çok az bilgiyi öğrenmenizi sağlar. Bunun yerine bir konuya odaklanıp o konuda istikrarlı bir biçimde öğrendiğiniz bilgileri arttırmak sizi ileriye taşır.

Kendinizi ilerletmek istediğiniz bu alanı belirledikten sonrada başka işler tarafından bölünmek istemiyorsanız; haftalık programınızı düzenlemeli, belirlediğiniz gün ve saatlerde sadece o işe odaklanmalısınız. Şu an ki koşullarda cidden bunu yapabilmek oldukça zor her yanımız teknolojik aletlerle çevrili ve bunların her birinden dur durak bilmeden uyarılar ve bildirimler alıyoruz. Tüm bu karmaşadan uzak durmak ve sadece bir konuya odaklanmak yeni bilgileri öğrenme hızını kat ve kat arttıracaktır.

6. Yeni Bilgiyi Ufak Parçalara Bölmek

Yeni bir bilgiyi veya konuyu öğrenmeye başladıysanız bir anda her şeyi öğrenmeye çalışmak genellikle sizin hevesinizi kıracak bir durumdur. 1000 sayfalık bir kitabı elinize aldığınızda bu kitabı bitmesinin çok zor olduğunu düşünürsünüz ve eğer ki günlük bir okuma hedefiniz yoksa ilk bir kaç gün onlarca sayfa okusanız dahi bundan yılacak ve ilerleyen günlerde kitabı kolayca bırakacaksınızdır. Halbuki her gün 5 yada 10 sayfa okuma planınız olsa, kitabın kaç sayfa olduğu ile ilgilenmek yerine okuduğunuz sayfa sayısına odaklanırsınız.

Yeni bilgileri öğrenirkende mümkün olduğunca bunu ufak parçalara bölüp basite indirgemek ve günlük tamamlanacak olan miktarı belirlemek sizi motive edecektir. Çok ufak olan bir bölümü dahi bitirdiğinizde bu sizi mutlu eder ve takip eden günlerde aynı konu üzerinde çalışmanızı kolaylaştırır. Yeni bilgiler çok hızlı şekilde kalıcı hale gelmez bu genellikle uzun soluklu bir emeğin sonunda ancak size faydalı hale gelir. O yüzden öğrenme esnasında yoldan çıkmamak veya bu işi yarım bırakmamak için çalıştığınız alan ve öğrendiğiniz yeni bilgi ne olursa olsun onu ufak parçalara bölüp daha kolay ve ulaşılabilir hale getirmelisiniz.

Bu bölümde yeni bilgilerin en etkili biçimde nasıl öğrenebilineceği hakkında konuştuk. Umarım sizlere faydalı bilgiler sunabilmişimdir. En kısa sürede yeni yayınlarda görüşmek üzere kendinize çok iyi bakın, hoşçakalın.

---

Referanslar

Young, S. H. (2022, September 29). 10 mental models for learning anything. Medium. https://betterhumans.pub/10-mental-models-for-learning-anything-318446320c1e

Oaklander, M. (2015, September 29). How to memorize: The 5 best ways to improve your memory. Time. https://time.com/4042569/how-to-improve-memory/#