Stres Altında Yapılan 5 Büyük Hata

Bugün insanların stres altındayken farkına dahi varmadan yaptığı en sık 5 hataya birlikte göz atacağız. Büyük ihtimal sizlerde anlamadan bu hataları sıklıkla yapıyorsunuzdur ve bu hataların neler olduğunu merak ediyorsanız buyrun konunun detaylarına geçelim.

Bu arada yaptığım yayınları beğeniyor ve yeni yayınları kaçırmak istemiyorsanız dinlediğiniz platformlardan abone olarak tüm yayınlara anında ulaşabilir veya [patreon] üzerinden bana destek olabilirsiniz.

Stres altındayken karar vermek özellikle mantıklı kararlar verebilmek oldukça zordur. Bir basketbol takımının yıldız oyuncusu antremanda inanılmaz skorlar yaparken çok basit bir atışı final maçındayken kaçırabilir çünkü stres altında odaklanabilmek ve tüm duyguları kontrol altında tutabilmek oldukça zordur.

Baskı ve stres altında yapılan ilk hata, çok nadiren felaketle sonlarınken ikinci üçüncü ve dördünce defa sarmal şekilde yapılan hatalar yıkıcı bir zincir yaratır. Stresten tamamen kendimizi uzak tutmak ne yazık ki gerçekte çokta mümkün değil fakat baskı altında veya çok fazla stres altındayken büyük ihtimal farkına dahi varmadan yaptığınız hataları kontrol etmenin ve düzeltmenin bazı methodları mevcut. İsterseniz gelin insanların baskı altındayken en sık yaptıkları hatalara tek tek göz atalım.

Odaklanma Kabiliyetini Kaybetmek

Stres ve baskı altında insanların ilk yaptıkları hata odaklanma kabiliyetini kaybetmektir. Bunalmış hissettiğinizde mantıklı bir bakış açısına sahip olmak oldukça zordur. Yapmanız gereken sorumluluklar artmaya başladıkça yada yapılması gereken işler zamanında bitmemeye başlayınca genellik panik hali başlar. Bir işten diğerine telaş içinde atlamaya başlarsınız ve hiç birini tam olarak bitiremeden daha fazla stres olmuş şekilde kendinizi bulursunuz.

Bunu önleyebilmenin ilk yolu planlamanızı haftanın başında yapmak ve odaklanabileceğiniz görevleri önceden belirlemekten geçiyor. Ayrıca bir görev ile uğraşırken o görevi bitirmeden diğerine atlamak enerjinizi dağıtmanıza sebep olur. Bununla ilgili Greg McKeown’un yazmış olduğu harika da bir kitap var ismi de “Essentialism (özcülük)”. Bu kitabın aslında bahsettiği en temel konu; hepimizin gün içerisinde kullanacağı belirli bir miktar enerjisi vardır ve bunu tek bir objeye ayırmayıp yüzlerce şeyi aynı anda yapmaya çalışarak kullanırsak, hem hiç bir görevi tam olarak bitiremeyiz hemde tüm enerjimiz bitmiş olur.

O yüzden burda da karar verebilmenin önemi ortaya çıkıyor, baskı altındayken neyin önemli olduğunu ve nelerin öncelikli olarak tamamlanması gerektiğine karar vermelisiniz. O yüzden burda karar vermenin önemi ortaya çıkıyor. Baskı altına girmeden önce neyin önemli olduğunu ve nelerin öncelikli olarak tamamlanması gerektiğine karar vermelisiniz.

Özellikle tam o anda bu planları yapıp yada bu kararları vermeye çalışmak genelde çoğu kişinin yapamadığı bir aktivite olduğunda öncesinden planlama yapmak o anları daha fazla kontrol altında tutmanızı sağlar.

Görevleri Atlamak

Aklınız fikirlerinizi yaratabilmek için dizayn edilmiştir, onları sürekli olarak kafanızda tutmak için değil. Stres altındayken çoğunlukla bir şeyler unutulur yada atlanır. Yapacaklarınızı işe gelmeden veya o sorumluluğu almadan önce çok iyi dizayn etmiş olabilirsiniz fakat bunları yazılı hale getirip kafanızı boşaltmaz iseniz çoğu insanın yaptığı gibi bir takım görevleri unutarak günü tamamlamış halde kendinizi bulabilirsiniz.

Çünkü stres olayların akışını çok hızlı değiştirir; profesyonel bir sporcu milyarlarca defa antremanını yaptığı bir şeyi maç esnasında gerçekleştiremeyebilir çünkü baskı karar alma mekanizmasını dondurabilir.

Tabiki bu esnada da her planı kafanızda tutmaya çalışmak ne yazık ki belirli görevleri tamamlayamadan günü bitirmenize sebep olabilir. O yüzden baskı altında dahi iyi bir performans göstermek istiyorsanız, o işe başlamadan önce kafanızdakileri bir kağıda dökün ve adım adım planlarınızı oluşturun.

Kobe Bryant profesyonel basketbol kariyerine başlamadan önce bir yaz boyunca bir sayı dahi atamamış ve ardından bu alanda gelişmek için en temel hareketleri çalışmaya karar vermiş. Sıçrama, top sürme, 3’lük atış, serbest atış vb. tüm bu hareketleri en ufak detaylara bölmüş ve hepsi içi izleyeceği adımları tek tek sıralamış ve ardından kendisi her şeyin çok kolay bir hale geldiğini söylemişti.

Tek yapması gereken şey belirlediği basamakları takip etmek olmuş tüm hareketler bundan sonra artık onun için sıradan bir aktivite haline gelmiş. Görevleri sizlerde adım adım bölüp bunların üstesinde çalışıp bu aktiviteleri basite indirgeyebilirsiniz. Bunun ardından zaten her şey beyininiz tarafından tamamen otomatik bir hale getirilecektir.

Amaçtan Sapmak

Stres altında çalışıldığında görülen bir diğer hata da amaçtan sapmaktır. Bir sorumluluğu yerine getirmeye çalışırken ve bunu baskı altında, aceleyle yapmaya çalışırken hiç anlamadan ana amaçtan sapabilirsiniz. Çalıştığınız işin ana amacından saptığınızda da hangi limana yelken açtığını bilmeyen bir tekne gibi esen tüm rüzgarlar sizin için elverişsiz olur.

Bir sınava çalışırken sadece notları temize geçirmek ile tüm günü harcamış olabilirsiniz. Ana amaç aslında sınava hazırlanmak iken bu amaçtan kolayca sapıp başka işlere gereğinden fazla zaman ve enerji harcamış halde kendinizi bulursunuz.

Ve bu tür durumların farkına genellikle kendiniz varamazsınız ancak sizi dışardan izleyen biri bu çıkarımları yapabilir. Çünkü o stresin altında iken yaptığınız şey size çok mantıklı görülebilir. Fakat bu esnada bitiş çizgisi olmayan bir proje için zamanınızı ve enerjinizi harcamış halde olursunuz.

Bu aslında gayet doğal bir olaydır çünkü bizler başarıya giden o yolu göremediğimiz zaman bunun için çalışmayı erteleriz fakat gönlümüzün rahat etmesini sağlamak içinde bir şeylerle de meşgul olmaya çalışırız.

Bununda çözümü yine Greg McKeown’un Essentialism kitabında bahsettiği üzere günlük bitirecekler listesine sahip olmaktır. Belki bütün bir işi bir günde bitirmeniz mümkün olmayabilir fakat o gün içerisinde bitirebileceğiniz şeyleri listelemek ve günün sonunda o hedefleri vurmak sizde tatmin duygusu yaratır ve yarın o iş için daha hevesli bir şekilde kendinizi çalışırken bulursunuz. Yazara göre bu listeyi hazırlarken sorulması gereken en önemli soruda;

“Bu listedeki her şeyi tamamlarsam, günün sonunda bu beni tatmin edecek mi? Ya da bunu başaramazsam bütün gece beni rahatsız edecek başka önemli bir görev var mı?’”

Bir gün içinde potansiyel olarak yapabileceğiniz her şeyi yapmaya çalışmak ve çok fazla işe bölünüp bunların %90’nının hala yapılmamış olmasıyla sonuçlanmak yerine, yalnızca en anlamlı eylemleri listeleyebilirsiniz.

Yardım İstememek

Bir sorun üzerinde çalışırken yardım istemek sizin zayıf olduğunuzu veya bu işle başa çıkabilecek kapasiteye sahip olmadığınızı göstermez, tam aksine bu sorunun en etkili ve hızlı bir biçimde çözülebilmesi için doğru kararlar verip aksiyon alabildiğinizi gösterir.

Bütün sorumluluğu kendi başınıza üstlenmek sizi hem yıpratır hem de gereksiz yere stres yaşamanıza sebep olur. Stres altında bir görev üzerinde çalışanların çok büyük bir kısmı, sorunu kendi başına çözmeye çalışır ve soru sormaktan veya başkalarından yardım istemekten çekinir hatta bazen bu seçenek çoğu kişinin aklına dahi gelmez.

Fakat sizin 10 saatte çözebileceğiniz bir şeyi 2 saatte çözebilecek kişiyi probleme dahil etmek sorunu tek başınıza çözmekten daha erdemli ve zor bir davranıştır. Çünkü bu yaklaşım, kendinizi değil çalıştığınız işin performansını düşündüğünüzü ve insanların yeteneklerini doğru analiz ettiğinizi kanıtlar. Çalıştığınız iş veya sahip olduğunuz sorumluluk her zaman tek başınıza üstesinden gelmek zorunda olduğunuz anlamına gelmez, o yüzden stres altında ezilmektense doğru insanlardan yardım almak her zaman daha mantıklı bir adımdır.

Hata Yaptığını Kabul Etmemek

Listenin en sonunda da hata yaptığını kabul etmemek gerekiyor. Stres bizlerin hata yapmasını tetikler ve baskı altında normalden daha fazla hata yaparız ve bu gayet doğaldır. Biri size acele etmenizi söylediğinde paniklemeseniz dahi beyniniz daha hızlı olmanızı size söyler ve en gözle görülür hatalar dahi bu sayede farkına varılmadan yapılabilir. Hata yaptıysanız bunu kabullenmek büyük bir erdemdir ve o hatayı düzeltmek için hemen yola koyulabilirsiniz fakat hatanızı kabullenmezseniz işler daha da kötüye gider. Will Rogers’ın bununla alakalı güzel bir sözü var;

“Kendinizi bir çukurda bulursanız, kazmayı bırakın.” -Will Rogers

Hata yaptığını kabul eden kişi o çukurdan çıkmanın yollarını aramaya çalışırken, hatasını kabul etmeyen kişi çukurda olduğunu kabul etmeden kazmaya devam eder ve bulunduğu çukuru daha derin bir hale getirir.

Ben hata yaptım demek herkes için kolay bir şey değildir sizin yetiştirilme tarzınız ve karakteriniz bu tarz cümleler kurmanızı engelleyebilir. Fakat ağzınızdan direk bu şekilde sözcükler çıkmasa dahi bunun bir hata olduğunu kendinizin kabul etmesi ve başka bir yöne doğru ilerlemeye karar alabilmek sizin faydanıza olur.

Son Söz

Konuyu toparlayacak olursak hepimiz hayatımızda strese maruz kalabiliyoruz, ve hatalar yapabiliyoruz. Ancak bu durumları ne kadar iyi tanırsak, bu durumları sınırlandırma şansımız artar ve kontrolü daha fazla elimizde tutmaya başlayabiliriz. Stresin altında ezilmektense bunun için adımlar atmak, durumu analiz etmek ve tekrar tekrar aynı durumun yaşanmasını önlemek tamamen bizlerin elindedir.

Tüm bunlar olurken de en önemli olan şey kendinize gereğinden fazla yüklenmemek ve dayanabileceğiniz sınırların farkına varmaktır.

Hepimiz zaman zaman yaşadığımız olaylardan dolayı bunalırız ve zor anlar geçiririz. Stres ve endişede bu anlarda belirirler ve hayatlarımızı biraz daha zor bir hale getirirler fakat hiç bir zaman bu tek başınıza her şeyin üstesinden gelmek zorunda olduğunuz anlamına gelmez. Çok uzun süreler bu tür baskılara maruz kalmak mental sağlığınızı ve ilişkilerinizi olumsuz etkiler o yüzden çok fazla baskı ve strese maruz kaldığınızda biraz durun, bir nefes alın ve değiştirebileceğiniz bazı aksiyonlar olduğunu kendinize hatırlatın.

Bu bölümde stres altındayken farkına varılmadan yapılan en sık 5 hatadan ve bu hataların nasıl düzeltilebileceğinden konuştuk . Umarım sizlere faydalı bilgiler sunabilmişimdir. En kısa sürede yeni yayınlarda görüşmek üzere kendinize çok iyi bakın, hoşçakalın.

---

Referanslar

Boyes, A. (2021, April 30). 5 mistakes we make when we’re overwhelmed. Harvard Business Review. https://hbr.org/2021/04/5-mistakes-we-make-when-were-overwhelmed

Wilder, J. (2021, September 23). 6 mistakes we make when we’re overwhelmed. Medium. https://jswilder16.medium.com/6-mistakes-we-make-when-were-overwhelmed-f2bb83d07edd

Associated Newspapers. (2023, May 20). People who are under stress at work are more likely to make typos. Daily Mail Online. https://www.dailymail.co.uk/sciencetech/article-12104927/People-stress-work-likely-make-typos.html