Aşırı düşünme(k)

Bugün aşırı düşünmenin bizlere ne gibi zararlar verdiğinden ve bunu nasıl kontrol altında tutabileceğimizden bahsedeceğiz. İsterseniz buyrun hemen yayına geçelim.

Bu arada yaptığım yayınları beğeniyor ve yeni yayınları kaçırmak istemiyorsanız dinlediğiniz platformlardan abone olarak tüm yayınlara anında ulaşabilir veya [patreon] üzerinden bana destek olabilirsiniz.

Aşırı düşünmek, çoğu kişi için kırılması zor bir alışkanlık olabilir. Hatta kendinizi bir şey hakkında gerçekten uzun süre düşünmenin en iyi çözümü geliştirmenin anahtarı olduğuna ikna etmiş olabilirsiniz. Ancak genellikle bu yaklaşım çokta doğru değil.

Aslında, bir şey hakkında ne kadar uzun süre düşünürseniz, harekete geçmek ve bir adım atmak için o kadar az zamana ve enerjiye sahip olursunuz. Ayrıca, kararlarınızı ikinci kez gözden geçirmek ve sürekli olarak en kötü durum senaryolarını hayal etmek, sizin için tahmin ettiğinizden daha yorucu olabilir.

Nedir bu Fazla Düşünmek?

Aşırı düşünme, belirli bir konu veya durum hakkında gereğinden çok fazla ölçüde düşünmeyi ve aynı konuyu çok uzun süreler boyunca tekrar tekrar analiz etmeyi içerir. Fazla düşündüğünüzde, zihninizi genellikle hiç bir şeye odaklanamaz. Düşündüğünüz tek şey tarafından zihniniz sürekli meşgul edilir.

Bazı insanlar, bir konuya veya soruna neredeyse her açıdan bakmanın ve gelecekteki olayları tahmin etmenin kendilerine yararlı olacağını düşündükleri için bunun zararlı olduğunu düşünmezler. Fakat ne yazık ki bu çok sağlıklı bir yaklaşım değil.

Araştırmalar, aşırı düşünmenin depresyon, kaygı ve travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) gibi sorunlara yol açtığını keşfetmiş.

Herkes bazen istemese dahi bir konuyu gereğinden fazla düşünür. Belki gelecek hafta yapacağınız sunumu veya hazırlayacağınız projeyi tasarlarken ters gidebilecek her şeyi düşünürsünüz ya da yaklaşan iş görüşmenizde ne giyeceğinize karar vermek için tüm opsiyonları gözden geçirmek için saatlerinizi harcayabilirsiniz.

Aşırı düşünme belirtileri

Peki ne zaman gereğinden fazla düşündüğünüzü anlarsınız. Veya ne zaman sizin için zararlı olan düşünme seviyesine ulaşırsınız?

Eğerki bir konu hariç hiç bir şey düşünemiyorsanız, bu konu sizi endişeli ve huzursuz hissettiriyorsa, zihinsel olarak giderek daha yorgun hissediyorsanız, olması gerekenden daha fazla düşünüyor olabilirsiniz.

Aşırı düşünen kişiler genellikle kontrol edemeyecekleri şeyleri düşünmek için çok fazla zaman harcarlar, çok fazla olumsuz senaryoları canlandırırlar, bir olayı defalarca kafalarının içinde tekrar tekrar oynatırlar.

Neden Aşırı Düşünürüz?

Aşırı düşünme birkaç nedenden dolayı olabilir. İsterseniz tek tek bunlara göz atalım;

Çözüm Odaklı Olmamak: Aşırı düşünmek ve problem çözmeye çalışmak birbirinden tamamen farklıdır. Aşırı düşünmek, sadece sorun üzerinde durmak için zaman harcamak anlamına gelirken, problem çözmek bir çözüm üretebilmek için bu zamanı harcamak anlamına gelir.

Örneğin bir fırtınanın sizin yaşadığınız alana geldiğini varsayalım;

Aşırı Düşünenler: “Keşke fırtına gelmeseydi. Kesin bir felaket olacak. Umarım evime zarar gelmez. Neden bunlar hep benim başıma geliyor? Ya bunların hepsi olursa ben ne yaparım? şeklinde sorular sorarlar.
Problem çözme odaklı olanlar: “Dışarı çıkıp uçabilecek her şeyi toplayacağım. Su baskınını önlemek için garaj kapısına kum torbaları koyacağım. Çok yağmur yağarsa, pencereleri kapatabilmek için dükkâna gidip kontrplak alacağım.” şeklinde olur.

Tekrarlayan Düşünceler içinde Sıkışmak Uzun uzun düşünmek ya da aynı şeyleri defalarca tekrarlamak çoğunlukla problemi çözmenize yaramaz. Buna ilave olarak, gereğinden fazla düşündüğünüzde, kendinizi o durum için en kötü senaryoyu hayal ederken bulursunuz.

Journal of Abnormal Psychology’de yayınlanan 2013 tarihli bir araştırmaya göre, sorunlarınız, hatalarınız ve eksiklikleriniz üzerinde durmak zihinsel sağlık sorunları riskinizi artırır. Ayrıca aşırı düşünme, uyku kalitenizide olumsuz etkiler çünkü aşırı düşündüğünüzde uykuya dalmanız zorlaşır ve daha kalitesiz bir uyku uyursunuz.

Karar vermek zorunda olmak

Önemli bir karar vermeniz gerektiğinde en iyi kararı verebilmek için kendinizi bu konuyu çok fazla düşünürken bulabilirsiniz. Herkes, bir soruna mümkün olan her açıdan bakıp bunun ardından karar vermek ister. Ancak, bir konuyu aşırı analiz etmek bir saplantı haline gelebilir. Ayrıca araştırmalar, çok fazla düşünmenin karar vermeyi zorlaştırdığını gösteriyor.

Aşırı düşünmeyle nasıl başa çıkılır?

Beynimizin ne yazık ki bir kapama veya açma tuşu yok biranda istemediğimiz özelliklerimizi devre dışı bırakamıyoruz. Bu tür şeyleri değiştirebilmek genellikle bazı davranışları ve alışkanlıkları değiştirmeye çalışarak anca mümkün olabilir.

Dikkatini dağıt: Oturup bir problem üzerinde sonsuz sayıda düşünmek yerine, bir süreliğine dikkatinizi dağıtabilirsiniz.

Örneğin bir sorun hakkında evin içerisinde veya kapalı bir ortamda düşünmek yerine bir yürüyüşe çıkabilir veya bahçe işleri ile uğraşırken daha iyi çözümler bulabilirsiniz. Steve Jobs, bir zor karar vermesi gerektiğinde uzun yürüyüşlere çıkmayı tercih edermiş ve her seferinde bunun kendisine yardımcı olduğunu yaptığı röportajlarda bahsediyordu.

Kısa bir bir mola vermekte buna büyük katlılar sağlar. Molaların ardından zihninizi daha üretken olur . Hatta siz sorunu düşünmeyi bıraktığınızda beyniniz sizin için bir çözüm bile geliştirebilir.

Olumsuz Düşünceleri Anında Tespit Edin

Olumsuz düşüncelerin bizlere ne kadar zarar verdiği ile ilgili sürekli olarak bu yayınlarda bahsediyorum. Olumsuz düşünme, alkol ve sigara gibidir ayda yılda bir aklınıza gelse sorun olmaz ama sürekli olarak bunları düşünürseniz sonu sizin için hiçte güzel bitmez.

Olumsuz düşünceleri daha aklınıza geldiği anda tespit etmelisiniz ve kafanızın içinde bu tür düşünceleri mümkün mertebe bulundurmamalısınız. Eğer ki düşüncelerinizin arasına böyle olumsuz düşünceler karışırsa aslında bunların şu an gerçek olmadığını kendinize hatırlatın ve alternatif daha olumlu senaryoları çizmeye çalışın.

Çevrenize ve çevrenizdeki kişilere dikkat edin

Bazen suç sizde olmayabilir eğer ki çevrenizde çok fazla olumsuz insan var ise sizinde olumsuz düşüncelere kapılmanız gayet normal. Veya çalıştığınız iş yerinde çok fazla baskı görüyorsanız bu tür durumlarda sizi aşırı düşünmeye itebilir.

Çevrenizdeki her kişi sizin psikolojinize olumlu yada olumsuz katkılar sağlar. Fakat bazen olumsuz kişileri anında hayatınızdam çıkarmanız mümkün olmayabilir, örneğin iş yerindeki yöneticilerinizi hayatınızdan yarın eleyemezsiniz ama biraz o ortamdan uzaklaşmak sizin elinizdedir.

Finlandiyanın en zengin ülke olmamasına rağmen nasıl en mutlu ülke olduklarını başka bir yayında incelemiştim. Finlilerin bu kadar mutlu olmalarını sağlayan en temel etkenlerden biri; doğada çok fazla zaman geçirmeleriymiş. Bizler her ne kadar modern bir çağda yaşasakta doğadan kopmamız ne yazık ki mümkün değil. Doğada zaman geçirmeye ve kendinizle baş başa kalabilmeye zaman ayırın. İş-yaşam arasındaki dengeyi korumak bugünlerde oldukça zor eğer bu dengenin ayarı kaçtıysa bunu yeniden gözden geçirmenin zamanı gelmiş olabilir.

Bu bölümde aşırı düşünmenin bizlere ne gibi zararlar verdiğinden ve bunun üstesinden nasıl gelineceği hakkında konuştuk. Umarım sizlere faydalı bilgiler sunabilmişimdir. En kısa sürede yeni yayınlarda görüşmek üzere, kendinize çok iyi bakın hoşçakalın.

---

Referanslar

Morin, A. (2023, February 14). Are you overthinking? here’s how to tell. Verywell Mind. Retrieved April 24, 2023, from https://www.verywellmind.com/how-to-know-when-youre-overthinking-5077069

Kaiser, B. N., Haroz, E. E., (2015, October 21). “Thinking too much”: A systematic review of a common idiom of distress. Social Science & Medicine. Retrieved April 24, 2023, from https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0277953615301830?via%3Dihub

Strick, M. (2010, February 26). Unconscious-thought effects take place off-line, not on-line. Retrieved April 25, 2023, from https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0956797610363555