Diderot Etkisi

Bugün Fransız filozof Denis Diderot ile ortaya çıkan Diderot etkisinden bahsedeceğim. Denis Diderot tüm hayatını fakirlik içerisinde geçiren bir filozoftur fakat 1765 yılında yaşadığı bir gün tüm hayatını tamamen değiştirir. İsterseniz buyrun sizi daha fazla meraklandırmadan yayına geçelim.

Bu arada ufak bir hatırlatma yaptığım yayınları beğeniyor ve destek olmak istiyorsanız patreon üzerinden bana destek olabilir veya dinlediğiniz platformlardan abone olarak yeni yayınlara anında ulaşabilirsiniz.

Diderot’un kızı evlenmek üzeredir fakat Diderotun evlilik masraflarını karşılayacak hiç parası yoktur. Pek çok kişi bu ünlü filozofu “Encyclopédie” adıyla yayınladığı bilim ve sanat alanında sistematik bir sözlük olan eseri ile tanıyordu. O dönem rusya imparatorluğunun başındaki kraliçe Catherine the Great, Diderotun yaşadığı finansal zorlukları işitir ve kendiside tam bir kitap severdir. Diderotun yayınladığı Encyclopédie’da keyifle okumuştur.

Catherine the Great, Diderotun tüm kişisel kütüphanesini satın almak için 1000 euro teklif eder. Bu paranın şu an ki karşılığı 150.000 euro civarı diyebiliriz. Diderot bu teklifi direk olarak kabul eder ve tüm düğün masraflarını karşılar fakat cebinde hala harcıyacak parası vardır. Kendisine güzel bir elbise almaya karar verir ve kırmızı renkte güzel yeni bir kıyafet alır.

Fakat Diderot eve geri döndüğünde yaşadığı yerin sahip olduğu kıyafetle hiç uyuşmadığını farkeder. Kendisini çok şık ve elit gözükmesine rağmen çevresindeki tüm eşyalar bundan tamamen uzaktır. Diderot sahip olduğu eşyalarıda yenileme kararı alır ilk olarak yerdeki eski ve parçalanmış haldeki halısını Damascus Kilimi ile değiştirir. Ve 16. ve 17. yüzyıllarda İranda üretilen çok özel ve pahalı bir kilim çeşidi.

Fakat Diderot bu kadar pahalı ve güzel duran bir kilime sahip olan bu odada diğer eşyalarında buna uyumlu olması gerektiğini düşündü ve pahalı heykeltraşlar almaya karar verdi. Harika bir kilimi ve ihtişamlı duran heykeltraşları vardı artık ama yine de bu yeterli değildi.

Bu seferde şöminenin olduğu alan çok boş ve diğer eşyalar göre kalitesiz kalmıştı. Diderot güzel bir ayna alıp şöminenin üstüne astı. Şöminenin az ilerisinde yer alan mutfak masası bu kadar güzel eşyanın yanında çok sönük kalmıştı bu yüzden mutfak masasının daha kaliteli bir masayla değiştirme kararı aldı tabi sandalyelerde bununla beraber değişmeliydi. Hasır sandalyelerden kurtulup kaliteli deri sandalyeler aldı.

Diderotun satın aldığı her ürün başka bir satın almaya yol açıyordu tıpkı bir domino taşı gibi sürekli olarak her satın alma diğerini tetikler hale gelmişti. Diderotun sergilediği bu özellik diğer insanlarında kulağına gittiğinde herkes buna “Diderot Etkisi” demeye başlamış ve günümüze kadar bu hikaye ulaşabilmiş.

Çevremizdeki pek çok firmada aslında ürünleri bu satın alma stratejisine uygun pazarlıyor. Sadece satış stratejileri değil aslında pek çok insan farkına bile varmadan alışverişe gittiğinde bu özelliği sergiliyor. Örneğin tıpkı Diderot gibi yeni bir elbise aldığınızda o elbiseye uyumlu bir ayakkabı almak istemeniz gibi. Veya salonunuzdaki sadece bir eşyayı değiştirince o eşyaya uyumlu olması için birden fazla eşyayı da değiştirme kararı almak pek çok insanın farkına bile varmadan diderot etkisine kapılmasına yol açıyor.

Bu hikayeyi okuduktan sonra da bende aslında bazı satın almalarımda bu etkiye kapıldığımı fark ettim. Bu arada bu hikaye “Atomic Habits” kitabında yer alıyor eğer kitaba ulaşmak isterseniz linki bıraktım ve kesinlikle okumanızı tavsiye ederim.

Covid döneminde spor salonları kapandığı için evde bir takım uygulamalar ile spor yapıyordum ve kardiyo yapabilmek için bir bisiklet aldım fakat bisikletin zili ve aydınlatması yoktu bunları aldım ardından bisikleti kilitleyebilmek için bir kilit güvenlik için kask ardından selenin verdiği rahatsızlıktan dolayı bisiklet için dizayn edilmiş bir şort bu listeyi takip etti.

Özellikle elektronik cihazları üreten firmalar sizlere birden fazla ürünü satabilmek için bunu uyguluyorlar. Bir telefonu bir markadan alınca kulaklığı ve akıllı saati de aynı markadan satın almanız hiç şaşırtıcı değil eğer ki bilgisayarınızı veya tabletinizi de yenileyecekseniz yine aynı markanın eğer ki bu cihazları mevcut ise onu tercih etme şansınız oldukça yüksek.

Eminim sizlerde hiç farkına bile varmadan diderot etkisine kapılıp bir eşya aldıktan sonra diğer başka harcamalara da istemsiz biçimde bütçe ayırmışsınızdır. Peki bu etki altına girmekten nasıl kurtulunabilir? Gelin buna bir göz atalım:

1. Birbirini takip eden satin almalara dikkat edin

Eğer ki sadece bir ürüne bakmaya çıkıp onlarca yeni ürünle eve dönüyorsanız diderot etkisinin altındasınızdır demek oluyor. O yüzden bir şey satın almadan önce 1 gün bir boşluk verin. Hemen gelen satın alma isteğinizi bastırabilmek bu konuda hem sizi daha duyarlı hale getirecektir ve 1 günün ardından o ürünü hala satın almak mantıklı ise o eşyayı satın alın.

2. Süper İndirim gibi Pazarlama Stratejilerine Kanmayın.

Pek çok firma kısa süreli süper indirim gibi pazarlama stratejileri ile insanlara daha fazla sayıda ürün satmayı hedefliyor. Limitli zaman her zaman bir ürünü satın almayı daha çekici hale getirir. O yüzden cidden o ürüne ihtiyacınız olup olmadığına karar verin.

3. Satın Almanın Geçici Mutluluğu için Kazancınızı Tüketmeyin

Satın alma her insana kısa sürelide olsa bir mutluluk duygusu yaşatıyor. Satın almak genellikle keyifli ve rahatlatıcı bir eylemdir fakat etkisi çok uzun sürmez. Çocukluğunuzdan beri hayal ettiğiniz arabayı alırsınız bir kaç ay sonra kapının önünde duran sıradan bir araç olur. Verdiği mutluluk zamanla hızlı şekilde kaybolur. Zamanınızı satarak para kazanıyorsanız aldığınız her eşya için Dünyada ki en önemli şeyi zamanı sattığınızı kendinize hatırlatın.

Ümit ediyorum ki bu yayını dinledikten sonra diderot etkisiyle gelen satın almaların farkına varabilir ve takiben gelen harcamalara dur diyebilirsiniz.

---

Citations (Alıntılar)

Becker, J. (2019, September 30). Understanding the Diderot effect (and how to overcome it). Becoming Minimalist. Retrieved January 30, 2023, from https://www.becomingminimalist.com/diderot/

CLEAR, J. (n.d.). The Best Way to Start a New Habit. In Atomic habits (pp. 72–74). https://amzn.to/3RirHDo